പ്രകൃതിയുടെ വിശുദ്ധിയും സംസ്കാരത്തിന്റെ ശുദ്ധീകരണദർശനവും
ജലം വെറുമൊരു പ്രകൃതിവിഭവമല്ല, ജീവന്റെ നിലനിൽപ്പിന്റെയും പ്രകൃതിയുടെ സമതുലിതാവസ്ഥയുടെയും മനുഷ്യസംസ്കാരങ്ങളുടെ വളർച്ചയുടെയും അടിസ്ഥാനമാണ്. ഭൂമിയിലെ സർവചരാചരങ്ങളുടെയും നിലനിൽപ്പിൽ ജലത്തിന് നിർണായകമായ പങ്കുണ്ട്. മനുഷ്യശരീരത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം ജലമാണ്. ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തിന്റെ ഏകദേശം 71 ശതമാനവും ജലത്താൽ ആവൃതമാണ്. ജനനം മുതൽ മരണം വരെയുള്ള മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും ജലം അനിവാര്യമായി കടന്നുവരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ജലത്തെ ശുദ്ധിയുടെയും ജീവന്റെയും പുനർജന്മത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി മനുഷ്യസംസ്കാരങ്ങൾ ആദരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശാസ്ത്രം ജലത്തിന്റെ ജീവശാസ്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാക്കുമ്പോൾ, ആത്മീയപാരമ്പര്യങ്ങൾ അതിന്റെ വിശുദ്ധിയെയും പ്രതീകാത്മകമായ അർത്ഥങ്ങളെയും ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നു. ഈ രണ്ടു കാഴ്ചപ്പാടുകളുടെയും സംഗമമാണ് ജലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യന്റെ സാംസ്കാരികബോധത്തെയും,പഠനത്തെയും സമ്പന്നമാക്കുന്നത്.
ഹിന്ദു സംസ്കാരത്തിൽ ജലത്തിനും തീർത്ഥത്തിനും ശുദ്ധീകരണ കർമങ്ങൾക്കും അതിപ്രധാനമായ സ്ഥാനമുണ്ട്. ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പൂജകൾ, അഭിഷേകം, തീർത്ഥവിതരണം, പുണ്യാഹം, ഗൃഹപ്രവേശം, വിവാഹം, നാമകരണം, ഉപനയനം, പിതൃകർമങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിവിധ ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ ജലം വിശുദ്ധിയുടെ പ്രതീകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജയ്ക്കു ശേഷം ഭക്തർ സ്വീകരിക്കുന്ന തീർത്ഥം ദൈവാനുഗ്രഹത്തിന്റെ പ്രതീകമായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. അതുപോലെ, പുണ്യാഹ കർമങ്ങളിൽ മന്ത്രോച്ചാരണത്തോടും ആചാരവിധികളോടും കൂടി തളിക്കുന്ന ജലം ശുദ്ധീകരണത്തിന്റെയും മംഗളത്തിന്റെയും പ്രതീകമാണ്. ഇവിടെ ശുദ്ധീകരണം എന്നത് ഭൗതികമായ അഴുക്ക് നീക്കം ചെയ്യുക എന്ന അർത്ഥത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല, മറിച്ചു മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കുക, ദേഹശുദ്ധിവരുത്തുക,വിശ്വാസത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുക, ഒരു മംഗളകർമത്തിന് ആത്മീയമായതും,ശുദ്ധവും,ആയ തുടക്കം കുറിക്കുക എന്നീ അർത്ഥതലങ്ങളും അതിനുണ്ട്.
ഹിന്ദു ദാർശനിക പാരമ്പര്യത്തിൽ പ്രകൃതിയും ദൈവികതയും പരസ്പരം വേർതിരിക്കാനാവാത്ത വിധം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നദികൾ മാതാവായും ജലം ജീവന്റെ ആധാരമായും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നത് ഈ കാഴ്ചപ്പാടിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഗംഗ, യമുന, സരസ്വതി, ഗോദാവരി, നർമദ, സിന്ധു, കാവേരി തുടങ്ങിയ നദികൾക്ക് പുണ്യത്വം കൽപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ പ്രകൃതിയോടുള്ള ആദരവും ജീവിതത്തോടുള്ള കൃതജ്ഞതയും ഒരുപോലെ പ്രകടമാകുന്നു. ജലത്തെ ദൈവികമായി കാണുന്ന ഈ പാരമ്പര്യം മനുഷ്യനെ പ്രകൃതിയുടെ ഉടമയെന്നതിലുപരി അതിന്റെ ഭാഗമായും സംരക്ഷകനായും കാണാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ജലം മലിനമാക്കാതിരിക്കുക, നദികളെയും കുളങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കുക, ജല സ്രോതസ്സുകൾ വരുംതലമുറകൾക്കായി നിലനിർത്തുക എന്നിവയും ഈ ആത്മീയബോധത്തിന്റെ പ്രായോഗികമായ തുടർച്ചയായി കാണേണ്ടിയിരിയ്ക്കുന്നു.
ഹിന്ദു സംസ്കാരത്തിന് ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളുടെ ചരിത്രപരമായ വേരുകളുണ്ട്. സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരം, വേദപാരമ്പര്യം, ഉപനിഷത്തുകൾ, ഇതിഹാസങ്ങൾ, പുരാണങ്ങൾ, പ്രാദേശിക ആരാധനാരീതികൾ എന്നിവയുടെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിലൂടെ ഇന്ത്യൻ മത-സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യങ്ങൾ വളർന്നു. സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രധാന നഗരങ്ങൾ ക്രി.മു. മൂന്നാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ തന്നെ വികസിതമായ നഗരാസൂത്രണവും കിണറുകളും കുളിക്കാനുള്ള സംവിധാനങ്ങളും മലിനജലനിർഗമന സംവിധാനങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഇതു ജലത്തിന്റെ ശേഖരണം, ഉപയോഗം, പൊതുശുചിത്വം എന്നിവയോടുള്ള അന്നത്തെ ജനങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ വ്യക്തമാക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ സംവിധാനങ്ങളെ ഇന്നത്തെ അർത്ഥത്തിലുള്ള ശാസ്ത്രീയ ജലശുദ്ധീകരണവുമായി തുലനം ചെയ്യുന്നതിൽ ചരിത്രപരമായ സൂക്ഷ്മത ആവശ്യമാണ്. എങ്കിലും ജലത്തോടുള്ള ആദരവും അതിന്റെ പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധവും ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ പ്രാചീന ചരിത്രത്തിൽ ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയിരുന്നുവെന്ന് വ്യക്തമാണ്.
ജലശുദ്ധീകരണത്തിന്റെ ചരിത്രവും മനുഷ്യസംസ്കാരത്തിന്റെ വളർച്ചയുമായി ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു. പുരാതന സമൂഹങ്ങൾ വെള്ളം അരിച്ചെടുക്കുക, തിളപ്പിക്കുക, അടിയാൻ അനുവദിക്കുക തുടങ്ങിയ രീതികൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ക്രി.മു. 1500-ഓടെയുള്ള ഈജിപ്ഷ്യൻ പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ വെള്ളത്തിലെ മാലിന്യങ്ങൾ അടിയാൻ സഹായിക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ (ആലം) ഉപയോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങളുണ്ട്. ക്രി.മു. അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഗ്രീക്ക് വൈദ്യനായ ഹിപ്പോക്രാറ്റസ് വെള്ളം തുണിയിലൂടെ അരിച്ചെടുക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് നിർദേശിച്ചിരുന്നു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നഗരങ്ങളിലെ പൊതുജലവിതരണത്തിനായി മണൽ അരിച്ചെടുക്കൽ സംവിധാനങ്ങൾ കൂടുതൽ പ്രചാരത്തിലായി. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ക്ലോറിൻ ഉപയോഗിച്ചുള്ള ജല അണുനശീകരണം പൊതുജനാരോഗ്യരംഗത്ത് വലിയ മുന്നേറ്റമായി. ഈ ചരിത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നത് ജലത്തിന്റെ ശുദ്ധി മനുഷ്യൻ വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത രീതികളിലൂടെ ഉറപ്പാക്കാൻ ശ്രമിച്ചുവെന്നാണ്. എന്നാൽ പരമ്പരാഗത ആചാരങ്ങളിലെ ജലത്തിന്റെ വിശുദ്ധിയും ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിലെ ജലശുദ്ധീകരണവും വ്യത്യസ്ത ലക്ഷ്യങ്ങളും മാനദണ്ഡങ്ങളുമുള്ള മേഖലകളാണ്. തീർത്ഥവും,പുണ്യദേഹവും,കുരുതിയുമെല്ലാം തയ്യാറാക്കുന്നതിലെ പല പ്രകൃതി വിഭവ സങ്കലനം ഹൈന്ദവ പൂജാവിധികളിൽ കാലങ്ങൾക്കു മുൻപേ നിഷ്കര്ഷിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു.
ഹിന്ദു ആചാരങ്ങളിൽ ജലത്തിന് ലഭിച്ച പ്രാധാന്യം മറ്റൊരു പ്രധാന സന്ദേശംകൂടി നൽകുന്നു. മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ ശുദ്ധീകരണം ശരീരത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങേണ്ടതല്ല. ചിന്തകളിലും വാക്കുകളിലും പ്രവൃത്തികളിലും ശുദ്ധി പുലർത്തണമെന്ന ആശയവും അതിനോടൊപ്പം ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു. തീർത്ഥം സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ ഭക്തൻ ദൈവാനുഗ്രഹത്തോടൊപ്പം ധാർമികജീവിതത്തിനുള്ള ഓർമപ്പെടുത്തലും സ്വീകരിക്കുന്നു എന്ന് വ്യാഖ്യാനിക്കാം. പുണ്യാഹകർമങ്ങളിൽ ജലം തളിക്കുന്നത് ഒരു മംഗളകരമായ തുടക്കത്തിന്റെ പ്രതീകമാകുന്നു. പിതൃകർമങ്ങളിൽ ജലാർപ്പണം നടത്തുന്നത് പൂർവികരോടുള്ള കൃതജ്ഞതയുടെയും കുടുംബപാരമ്പര്യത്തിന്റെ തുടർച്ചയുടെയും പ്രകടനമാണ്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ, ജലം ഭൂതകാലത്തെയും വർത്തമാനകാലത്തെയും ഭാവിതലമുറകളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സാംസ്കാരികസൂത്രമായി മാറുന്നു.
അതേസമയം, പ്രകൃതിയുടെ ശക്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധവും ജലത്തോടുള്ള നമ്മുടെ സമീപനത്തിന്റെ ഭാഗമാകണം. വെള്ളപ്പൊക്കവും പ്രളയവും മണ്ണിടിച്ചിലും വരൾച്ചയും ജലമലിനീകരണവും മനുഷ്യജീവിതത്തെയും ആവാസവ്യവസ്ഥകളെയും തകർക്കാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. പ്രകൃതിയുടെ ഈ ശക്തികളെ കേവലം ദൈവശിക്ഷയായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നതിനുപകരം കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, വനനശീകരണം, അനിയന്ത്രിതമായ നിർമാണം, നദീതടങ്ങളുടെ കൈയേറ്റം, ശാസ്ത്രീയമല്ലാത്ത ഭൂവിനിയോഗം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളെയും മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. പ്രകൃതിയെ പവിത്രമായി കാണുന്ന ഒരു സംസ്കാരത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം അതിനെ ആരാധിക്കുന്നതിൽ മാത്രമല്ല, അതിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലും പ്രകടമാക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ഇന്നത്തെ കാലത്ത് തീർത്ഥത്തിന്റെയും ജലത്തിന്റെയും യഥാർഥ പ്രാധാന്യം കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ തീർത്ഥം സ്വീകരിക്കുന്ന ഭക്തൻ ജലത്തിന്റെ പവിത്രതയെ ഓർക്കുന്നതുപോലെ, ജലം പാഴാക്കാതിരിക്കുന്നതിലൂടെയും ജലസ്രോതസ്സുകൾ മലിനമാക്കാതിരിക്കുന്നതിലൂടെയും പ്രകൃതിയോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്വവും നിറവേറ്റണം. പുണ്യാഹജലം തളിച്ച് ക്ഷേത്രശുദ്ധിയും,ഗൃഹശുദ്ധിയും വരുത്തുന്നവർ ഖേത്രപരിസരവും,വീടിന്റെ പരിസരത്തിനും ആരോഗ്യകരമായ ശുചിത്വം ഉറപ്പാക്കണം. വിശ്വാസവും ശാസ്ത്രബോധവും പരസ്പരം വിരുദ്ധങ്ങളാകേണ്ടതില്ല മറിച്ച്, മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയജീവിതത്തെയും പൊതുജനാരോഗ്യത്തെയും പ്രകൃതിസംരക്ഷണത്തെയും ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന വിധത്തിൽ അവ കൈകോർക്കണം.
തീർത്ഥം എന്നത് ആചാരത്തിലെ പവിത്രജലം മാത്രമല്ല, ജലത്തിന്റെ മൂല്യത്തെ തിരിച്ചറിയാനും ജീവന്റെ അടിസ്ഥാനത്തെ/ഘടകമായി ആദരിക്കാനും നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രതീകവുമാണ്. ജലം ജീവനെ നിലനിർത്തുമ്പോൾ തീർത്ഥം വിശ്വാസത്തിന് അർത്ഥതലങ്ങൾ നൽകുന്നു. ശുദ്ധീകരണകർമങ്ങൾ മനുഷ്യനെ നന്മയുടെയും ഉത്തരവാദിത്വത്തിന്റെയും പ്രാധാന്യം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ഈ മൂന്നിന്റെയും അന്തസ്സത്ത മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, ജലത്തെ ആദരിക്കുക എന്നത് ഒരു മതാചാരത്തിൽ പങ്കെടുക്കുക മാത്രമല്ലെന്നും ഭൂമിയിലെ ജീവന്റെ ഭാവി സംരക്ഷിക്കാനുള്ള പ്രതിജ്ഞയാണെന്നും നമുക്ക് തിരിച്ചറിയാം. പ്രകൃതി നൽകുന്ന ഈ അമൂല്യസമ്പത്തിനെ പവിത്രമായി കാണുകയും ശാസ്ത്രീയമായി സംരക്ഷിക്കുകയും വരുംതലമുറകൾക്കായി കരുതിവെക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ഭക്തിയും, കർമ്മവും,ജീവിത സന്ദേശവും. തീർത്ഥജലത്തിലൂടെ ഗുരുക്കന്മാർ നമുക്ക് പകർന്നു നൽകിയ ദർശനവും.
