ട്രംപിസത്തിന് അമേരിക്കൻ ജനതയുടെ തിരിച്ചടി; എന്നാൽ അമേരിക്കയെ വീണ്ടും വിശ്വസിക്കാൻ ലോകം തയ്യാറാകുമോ?

അമേരിക്കൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ നിർണായകമായ ഒരു രാഷ്ട്രീയ വഴിത്തിരിവായാണ് ഇത്തവണത്തെ ഇടക്കാല തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെ പലരും വിലയിരുത്തുന്നത്. പ്രസിഡന്റ് ഡൊണാൾഡ് ട്രംപിന്റെ നയങ്ങൾക്കും ഭരണശൈലിക്കും എതിരായ ശക്തമായ ജനവികാരമാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പ്രതിഫലിച്ചതെന്ന വിലയിരുത്തലാണ് ഉയരുന്നത്. കോൺഗ്രസിന്റെ ഇരുസഭകളിലും ഡെമോക്രാറ്റുകൾക്ക് നിയന്ത്രണം ലഭിച്ചതോടെ പ്രസിഡന്റിന്റെ അധികാരങ്ങൾക്ക് നിയന്ത്രണമേർപ്പെടുത്താനുള്ള രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യം രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

എന്നാൽ അമേരിക്കയിലെ ഈ രാഷ്ട്രീയമാറ്റത്തെ ലോകം ഒരേസമയം പ്രതീക്ഷയോടെയും സംശയത്തോടെയുമാണ് കാണുന്നത്. കാരണം, ട്രംപിന്റെ ഭരണകാലത്ത് അമേരിക്കയുടെ വിദേശനയം, വ്യാപാരബന്ധങ്ങൾ, കുടിയേറ്റനയം, അന്താരാഷ്ട്ര കരാറുകൾ, സഖ്യരാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം എന്നിവയിലുണ്ടായ പ്രതിസന്ധികൾ അത്ര എളുപ്പത്തിൽ പരിഹരിക്കാവുന്നതല്ല.

ട്രംപിന്റെ രണ്ടാം ഭരണകാലത്ത് അമേരിക്കയുടെ ആഭ്യന്തര-വിദേശ നയങ്ങൾ വ്യാപകമായ വിമർശനങ്ങൾക്ക് വഴിവെച്ചിരുന്നു. ഇറാനുമായുള്ള യുദ്ധം, ഉക്രെയ്‌നിലും മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലും സമാധാനം സ്ഥാപിക്കുന്നതിലെ പരാജയം, ഇറക്കുമതി തീരുവകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ വ്യാപാരയുദ്ധം, കടുത്ത കുടിയേറ്റ നിയന്ത്രണങ്ങൾ, ജീവിതച്ചെലവിലെ വർധന എന്നിവയെല്ലാം ഭരണകൂടത്തിനെതിരായ അസംതൃപ്തിക്ക് കാരണങ്ങളായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു.

അമേരിക്കയുടെ സാമ്പത്തികവും സൈനികവുമായ ശക്തിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി മറ്റു രാജ്യങ്ങളുമായി ഇടപെടുന്ന ട്രംപിന്റെ സമീപനം പരമ്പരാഗത സഖ്യകക്ഷികൾക്കിടയിലും ആശങ്ക സൃഷ്ടിച്ചു. ദീർഘകാലമായി അമേരിക്കയെ വിശ്വസ്ത പങ്കാളിയായി കണ്ടിരുന്ന രാജ്യങ്ങൾ പോലും വാഷിംഗ്ടണിന്റെ തീരുമാനങ്ങളെ സംശയത്തോടെ സമീപിക്കുന്ന സാഹചര്യം രൂപപ്പെട്ടു. ഇത്തരം പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ഇടക്കാല തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ട്രംപിന്റെ റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടിക്ക് തിരിച്ചടി നേരിട്ടത്.

അമേരിക്കൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ 250 വർഷത്തെ ചരിത്രത്തിൽ, ഭരണകൂടത്തിന്റെ അധികാരത്തെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ജനങ്ങൾക്ക് ഇപ്പോഴും കഴിയുന്നുവെന്ന സന്ദേശമാണ് ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നൽകുന്നതെന്ന് നിരീക്ഷകർ വിലയിരുത്തുന്നു. എന്നാൽ ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പും അമേരിക്കയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര വിശ്വാസ്യതയും രണ്ടുതരം വിഷയങ്ങളാണെന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.

ലണ്ടനിലെ സ്റ്റാർട്ടപ്പ് സംരംഭകനായ 29 വയസ്സുകാരൻ ജോ റീവിന്റെ പ്രതികരണം ലോകത്തിന്റെ പൊതുവായ ആശങ്കയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെ അമേരിക്കൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ മാറ്റമുണ്ടായേക്കാം. എന്നാൽ ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ അമേരിക്കയുടെ നയങ്ങൾ പൂർണമായും മാറിമറിയാൻ കഴിയുന്ന രാഷ്ട്രീയ സംവിധാനത്തെ മറ്റു രാജ്യങ്ങൾ എങ്ങനെ വിശ്വസിക്കുമെന്നതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചോദ്യം.

അമേരിക്കയുടെ രാഷ്ട്രീയ സംവിധാനത്തിന് അപ്രതീക്ഷിതമായ നയവ്യതിയാനങ്ങൾ അനുവദിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് ലോകം മനസ്സിലാക്കിയിരിക്കുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു. ഇന്ന് ഒരു രാജ്യവുമായി സൗഹൃദവും സഹകരണവും പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന അമേരിക്കയ്ക്ക് നാളെ അതേ രാജ്യത്തിനെതിരെ കടുത്ത നടപടികൾ സ്വീകരിക്കാനാകുമെന്ന അനുഭവം ലോകത്തിനുണ്ട്.

ഇടക്കാല തിരഞ്ഞെടുപ്പിലെ തിരിച്ചടി ട്രംപിന്റെ പ്രസിഡൻഷ്യൽ അധികാരങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വസ്തുത. അമേരിക്കൻ ഭരണഘടന അനുസരിച്ച് വിദേശനയം, സൈനിക നേതൃത്വം, ഭരണനിർവഹണം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ പ്രസിഡന്റിന് വിപുലമായ അധികാരങ്ങളുണ്ട്. കോൺഗ്രസിൽ പ്രതിപക്ഷത്തിന് ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ചാലും പ്രസിഡന്റിന്റെ എല്ലാ തീരുമാനങ്ങളും തടയാൻ കഴിയണമെന്നില്ല.

ജർമ്മൻ ചാൻസലർ ഫ്രെഡറിക് മെർസ് ഉയർത്തിയ സംശയവും ഇതുതന്നെയാണ്. കഴിഞ്ഞ രണ്ടു വർഷമായി കോൺഗ്രസിനെ കാര്യമായി ആശ്രയിക്കാതെയാണ് ട്രംപ് പല സുപ്രധാന തീരുമാനങ്ങളും എടുത്തതെങ്കിൽ, തിരഞ്ഞെടുപ്പിനുശേഷം ആ സമീപനത്തിൽ എന്ത് മാറ്റമുണ്ടാകുമെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചോദ്യം.

രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകനും യുറേഷ്യ ഗ്രൂപ്പിന്റെ സ്ഥാപകനുമായ ഇയാൻ ബ്രെമ്മറും അമേരിക്കയുടെ സഖ്യകക്ഷികൾ നേരിടുന്ന പ്രതിസന്ധിയെക്കുറിച്ച് ശ്രദ്ധേയമായ ചോദ്യം ഉന്നയിക്കുന്നു.

അമേരിക്ക തിരിച്ചുവരുമോ എന്നതല്ല പ്രധാന ചോദ്യം. അമേരിക്ക ഏതു നയങ്ങളിലേക്കാണ് തിരിച്ചുവരുന്നത്, ആ മാറ്റം എത്രകാലം നിലനിൽക്കും എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ പ്രശ്നം. ട്രംപിന്റെ സാമ്പത്തിക നയങ്ങളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അന്താരാഷ്ട്ര വിമർശനം ഏറ്റുവാങ്ങിയത് ഇറക്കുമതി തീരുവകൾ വർധിപ്പിച്ച നടപടികളാണ്.

‘അമേരിക്ക ഫസ്റ്റ്’ എന്ന മുദ്രാവാക്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിവിധ രാജ്യങ്ങളിൽനിന്നുള്ള ഉൽപ്പന്നങ്ങൾക്ക് ഉയർന്ന തീരുവകൾ ഏർപ്പെടുത്തിയത് ആഗോള വ്യാപാരബന്ധങ്ങളെ പ്രതികൂലമായി ബാധിച്ചു. ചൈന, ഓസ്‌ട്രേലിയ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലെ വ്യവസായികളും കർഷകരും ഇതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ നേരിട്ടു.

ഹോങ്കോങ്ങിലെ വ്യവസായിയായ ഡാനി ലോയുടെ അലുമിനിയം കോട്ടിംഗ് ഫാക്ടറിക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഓർഡറുകളിൽ 30 ശതമാനത്തിലധികം അമേരിക്കൻ ഉപഭോക്താക്കളിൽനിന്നാണ്. എന്നാൽ ഉയർന്ന താരിഫുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബിസിനസിനെ ഗുരുതരമായി ബാധിച്ചു. ട്രംപിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനം കുറഞ്ഞാൽ വ്യാപാരനയത്തിൽ അനുകൂലമായ മാറ്റമുണ്ടാകുമെന്ന പ്രതീക്ഷയാണ് അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്.

ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ കർഷക സംഘടനാ നേതാവ് ഹാമിഷ് മക്കിന്റയർ അത്ര ശുഭാപ്തിവിശ്വാസിയല്ല. കോൺഗ്രസിലെ അധികാരമാറ്റം മാത്രം അമേരിക്കയുടെ വ്യാപാരനയത്തെ അടിസ്ഥാനപരമായി മാറ്റുമെന്ന് കരുതാനാവില്ലെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിലയിരുത്തൽ.

ചൈനയിലെ വ്യവസായികളും സമാനമായ ആശങ്ക പങ്കുവെക്കുന്നു. അമേരിക്കയിൽ ഡെമോക്രാറ്റുകളോ റിപ്പബ്ലിക്കൻമാരോ അധികാരത്തിലെത്തിയാലും ചൈനയോടുള്ള വാഷിംഗ്ടണിന്റെ മത്സരാധിഷ്ഠിത സമീപനത്തിൽ വലിയ മാറ്റമുണ്ടാകണമെന്നില്ല. ഇതെല്ലാം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് അമേരിക്കയുടെ വ്യാപാരനയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്ക ട്രംപ് എന്ന വ്യക്തിയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നതല്ല എന്നാണ്.

അമേരിക്കയുടെ പരമ്പരാഗത സഖ്യകക്ഷികളായ യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളും ജപ്പാനും രാഷ്ട്രീയമാറ്റത്തെ ജാഗ്രതയോടെയാണ് സമീപിക്കുന്നത്. സ്വിറ്റ്സർലൻഡിലെ വ്യവസായ സംഘടനാ നേതാവ് ഇവാൻ സ്ലാറ്റ്കൈൻ അമേരിക്കൻ ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ ശക്തമായി തുടരുന്നതിൽ സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചെങ്കിലും ‘അമേരിക്ക ഫസ്റ്റ്’ എന്ന രാഷ്ട്രീയ ആശയം ഉടൻ അപ്രത്യക്ഷമാകുമെന്ന് കരുതുന്നില്ല.

ജപ്പാൻ ബിസിനസ് ഫെഡറേഷന്റെ ചെയർമാൻ യോഷിനോബു സുത്സുയി, അമേരിക്കയുമായുള്ള സാമ്പത്തികവും സുരക്ഷാപരവുമായ ബന്ധങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തേണ്ടത് ജപ്പാന്റെ താൽപര്യങ്ങൾക്ക് അനിവാര്യമാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

അതായത്, അമേരിക്കയെ പൂർണമായും അവഗണിക്കാൻ ലോകത്തിലെ പ്രധാന രാജ്യങ്ങൾക്ക് കഴിയില്ല. അതേസമയം, അമേരിക്കയെ പഴയതുപോലെ നിരുപാധികം വിശ്വസിക്കാനും അവർക്കു ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ട്. ഈ വൈരുധ്യമാണ് ഇന്നത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷതകളിലൊന്ന്.

ട്രംപിന്റെ കുടിയേറ്റനയങ്ങൾ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ ജീവിതത്തെയും ഭാവിപദ്ധതികളെയും ബാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും തൊഴിലവസരങ്ങൾക്കും സ്ഥിരതാമസത്തിനുമായി അമേരിക്കയെ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന വിദേശ പൗരന്മാർക്ക് വിസ നിയന്ത്രണങ്ങളും ഗ്രീൻ കാർഡ് നടപടികളിലെ അനിശ്ചിതത്വവും വലിയ ആശങ്കകളാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്.

അമേരിക്കയിലെ ഐടി മേഖലയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന ഇന്ത്യൻ പൗരയായ അംബികയുടെ അനുഭവം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. അമേരിക്കയെ സ്ഥിരതാമസത്തിനുള്ള രാജ്യമായി തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന അവർക്ക് സമീപകാല കുടിയേറ്റനയ മാറ്റങ്ങൾ ആശങ്ക സൃഷ്ടിച്ചു. ഇടക്കാല തിരഞ്ഞെടുപ്പിലെ രാഷ്ട്രീയമാറ്റം വിദേശ തൊഴിലാളികൾക്ക് അനുകൂലമായ തീരുമാനങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുമോ എന്ന കാര്യത്തിൽ അവർക്ക് ഉറപ്പില്ല.

ഇന്ത്യ ഉൾപ്പെടെയുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽനിന്ന് അമേരിക്കയിലെത്തുന്ന വിദഗ്ധ തൊഴിലാളികളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇത് പ്രധാനപ്പെട്ട വിഷയമാണ്.

അമേരിക്കയുടെ സാങ്കേതികവിദ്യ, ആരോഗ്യം, ഗവേഷണം, ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വിദേശ പ്രതിഭകൾ നിർണായക സംഭാവനകൾ നൽകുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ കുടിയേറ്റനയങ്ങളിലെ തുടർച്ചയായ അനിശ്ചിതത്വം കഴിവുള്ള വിദേശ തൊഴിലാളികളെ മറ്റു രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് തിരിയാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചേക്കാം.

ഇടക്കാല തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയിൽ പലരും അവഗണിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന വസ്തുതയുണ്ട്. ട്രംപിസം എന്നത് ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ് എന്ന വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകൾ മാത്രമല്ല. അമേരിക്കൻ സമൂഹത്തിലെ ദേശീയത, കുടിയേറ്റവിരുദ്ധ വികാരം, സാമ്പത്തിക അസംതൃപ്തി, ആഗോളവൽക്കരണത്തോടുള്ള എതിർപ്പ്, പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ സ്ഥാപനങ്ങളോടുള്ള അവിശ്വാസം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രവണത കൂടിയാണ് അത്.

കോൺഗ്രസിൽ ഭൂരിപക്ഷം നഷ്ടപ്പെട്ടാലും ട്രംപിന്റെ ആശയങ്ങളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന വലിയൊരു വിഭാഗം അമേരിക്കൻ സമൂഹത്തിൽ തുടരുന്നു. ഭാവിയിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ സമാനമായ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളുള്ള നേതാക്കൾ വീണ്ടും അധികാരത്തിലെത്താനുള്ള സാധ്യതയും നിലനിൽക്കുന്നു.

അമേരിക്കയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര വിശ്വാസ്യത പുനഃസ്ഥാപിക്കണമെങ്കിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലെ അധികാരമാറ്റത്തേക്കാൾ പ്രധാനമാണ് നയങ്ങളിലെ സ്ഥിരതയും പ്രവൃത്തികളിലെ വിശ്വാസ്യതയും. സഖ്യകക്ഷികളുമായുള്ള ബന്ധങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുക, അന്താരാഷ്ട്ര കരാറുകളെ ബഹുമാനിക്കുക, വ്യാപാരയുദ്ധത്തിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ കുറയ്ക്കുക, കുടിയേറ്റനയങ്ങളിൽ വ്യക്തതയും സ്ഥിരതയും ഉറപ്പാക്കുക, ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളെയും നിയമവാഴ്ചയെയും സംരക്ഷിക്കുക തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ വ്യക്തമായ പുരോഗതി ഉണ്ടാകേണ്ടതുണ്ട്.

പ്രത്യേകിച്ച്, ലോകത്തിലെ മറ്റു രാജ്യങ്ങളെ ബാധിക്കുന്ന സാമ്പത്തികവും സൈനികവുമായ തീരുമാനങ്ങളിൽ അമേരിക്ക കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തബോധം പ്രകടിപ്പിക്കണമെന്ന ആവശ്യമാണ് ഉയരുന്നത്.

ഇന്തോനേഷ്യൻ വ്യവസായിയായ ആദിത്യ സൂര്യയുടെ അഭിപ്രായം ഈ ചർച്ചയുടെ സാരാംശമാണ്. അമേരിക്ക ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളെയും നിയമവാഴ്ചയെയും അന്താരാഷ്ട്ര പങ്കാളികളെയും തുടർച്ചയായി ബഹുമാനിക്കുന്നുവെന്ന് തെളിയിക്കുമ്പോഴാണ് നഷ്ടപ്പെട്ട വിശ്വാസം തിരിച്ചുവരിക.

വാട്ടർഗേറ്റ് വിവാദത്തിനുശേഷം 1974-ൽ നടന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പുമായി താരതമ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്ന രാഷ്ട്രീയമാറ്റമാണ് ഇത്തവണത്തെ ഇടക്കാല തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെ ഉണ്ടായതെന്ന വിലയിരുത്തലും ഉയരുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ചരിത്രം നൽകുന്ന പാഠം വ്യക്തമാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പിലെ വിജയം മാത്രം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ എല്ലാ പ്രശ്നങ്ങൾക്കും പരിഹാരമല്ല.

അധികാരത്തിലുള്ളവരെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് കഴിയുന്നുണ്ടോ, ഭരണഘടനാപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഫലപ്രദമാണോ, രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വങ്ങൾ ജനവിധിയെ ബഹുമാനിക്കുന്നുണ്ടോ, അന്താരാഷ്ട്ര ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നുണ്ടോ എന്നതെല്ലാം നിർണായകമാണ്.

അമേരിക്കൻ ജനതയ്ക്ക് മാറ്റത്തിനുള്ള അവസരങ്ങൾ പലതവണ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അവയെ ദീർഘകാല രാഷ്ട്രീയ പരിഷ്കാരങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ പലപ്പോഴും പരാജയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകൻ മാർട്ടിൻ മക്‌സ്വീനി അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.

അമേരിക്കയുമായി സഹകരിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത ലോകം തിരിച്ചറിയുന്നുണ്ട്. പക്ഷേ ആ സഹകരണം എത്രത്തോളം സുരക്ഷിതവും സ്ഥിരതയുള്ളതുമാണെന്ന കാര്യത്തിൽ പല രാജ്യങ്ങൾക്കും ഇപ്പോഴും സംശയമുണ്ട്.

വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെടുത്താൻ ചില രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങൾ മതിയാകും. എന്നാൽ അത് വീണ്ടെടുക്കാൻ വർഷങ്ങളോളം സ്ഥിരതയുള്ളതും ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളതുമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്. അമേരിക്കയിലെ വോട്ടർമാർ ഒരു രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശം നൽകിയിരിക്കുന്നു. ഇനി ആ സന്ദേശത്തെ യഥാർത്ഥ നയമാറ്റങ്ങളാക്കി മാറ്റാൻ അമേരിക്കൻ രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വത്തിന് കഴിയുമോ എന്നതാണ് ലോകം ഉറ്റുനോക്കുന്നത്.