ന്യൂഡൽഹി: ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ കടുത്ത സ്വഭാവവും കോപവും, അടിയന്തരാവസ്ഥ പ്രഖ്യാപിച്ചതിന് പിന്നിലെ സാഹചര്യങ്ങളും, സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുടെ ഇടപെടലുകളും, ഓപ്പറേഷൻ ബ്ലൂ സ്റ്റാറിന് ശേഷമുള്ള ഇന്ദിരയുടെ മാനസികാവസ്ഥയും ഉൾപ്പെടെ ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിലെ നിർണായക സംഭവങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അനുഭവങ്ങളും നിരീക്ഷണങ്ങളുമായി കോൺഗ്രസ് മുൻ അധ്യക്ഷ സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ ആത്മകഥ. ഗാന്ധി കുടുംബത്തിന്റെ സ്വകാര്യ ജീവിതത്തിൽ അധികമാരും അറിയാത്ത സംഭവങ്ങൾക്കൊപ്പം കോൺഗ്രസിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഉയർച്ചകളും തകർച്ചകളും പുസ്തകത്തിൽ വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു.
കോൺഗ്രസ് മുൻ അധ്യക്ഷയും രാജ്യസഭാംഗവുമായ സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ ആത്മകഥയായ ‘ബിലോങ്ങിംഗ്: എ ജേർണി ഓഫ് ലവ്’ ഗാന്ധി കുടുംബത്തിന്റെ വ്യക്തിജീവിതത്തിലേക്കും ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിലെ നിർണായക സംഭവങ്ങളിലേക്കും വെളിച്ചം വീശുന്നതാണ്. ഇറ്റലിയിലെ ബാല്യകാലം മുതൽ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള രാഷ്ട്രീയ കുടുംബത്തിന്റെ ഭാഗമായതും പിന്നീട് കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വത്തിലേക്ക് എത്തിയതുമായ ജീവിതയാത്രയാണ് സോണിയ പുസ്തകത്തിൽ വിവരിക്കുന്നത്.
മുൻ പ്രധാനമന്ത്രിമാരായ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുമായും രാജീവ് ഗാന്ധിയുമായുമുള്ള വ്യക്തിപരമായ ബന്ധങ്ങൾ, കുടുംബത്തിനുള്ളിലെ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ, അധികാരത്തിന്റെ സമ്മർദങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധികൾ എന്നിവയെല്ലാം ആത്മകഥയിൽ ഇടംപിടിക്കുന്നു. അടിയന്തരാവസ്ഥ, ഓപ്പറേഷൻ ബ്ലൂ സ്റ്റാർ, 1984-ലെ സിഖ് വിരുദ്ധ കലാപം തുടങ്ങിയ സംഭവങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള സോണിയയുടെ ഓർമകളും വിലയിരുത്തലുകളും പുസ്തകത്തിലെ ശ്രദ്ധേയമായ ഭാഗങ്ങളാണ്.
പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെയും സംഘപരിവാറിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ സമീപനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള തന്റെ വിമർശനങ്ങളും കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി നേരിട്ട വെല്ലുവിളികളെക്കുറിച്ചുള്ള നിരീക്ഷണങ്ങളും സോണിയ പങ്കുവയ്ക്കുന്നതായി പുസ്തകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ ജീവിതത്തിലെ വ്യത്യസ്ത ഘട്ടങ്ങളെ ഏഴ് അധ്യായങ്ങളിലായാണ് പുസ്തകം അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.
ആദ്യ അധ്യായമായ ‘പ്രണയവും പ്രണയവും’ രാജീവ് ഗാന്ധിയുമായുള്ള സോണിയയുടെ പ്രണയബന്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തെക്കുറിച്ചാണ്. 1965-ൽ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ കേംബ്രിഡ്ജിൽവെച്ച് രാജീവ് ഗാന്ധിയെ ആദ്യമായി കണ്ടുമുട്ടിയതും പിന്നീട് ഇരുവരും തമ്മിൽ വളർന്ന അടുപ്പവും വിവാഹത്തിലേക്ക് നയിച്ച സാഹചര്യങ്ങളുമാണ് ഇതിൽ വിവരിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രമുഖമായ രാഷ്ട്രീയ കുടുംബത്തിന്റെ ഭാഗമാകുമെന്ന് ഒരിക്കലും പ്രതീക്ഷിക്കാതിരുന്ന ഒരു യുവതിയുടെ ജീവിതം എങ്ങനെ മാറിമറിഞ്ഞുവെന്നതും ഈ അധ്യായത്തിന്റെ പ്രധാന വിഷയമാണ്.
രണ്ടാമത്തെ അധ്യായമായ ‘എന്റെ വഴി കണ്ടെത്തൽ’ ഇന്ത്യയിലെത്തിയതിനുശേഷമുള്ള ജീവിതാനുഭവങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ്. തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഭാഷയും സംസ്കാരവും കുടുംബാന്തരീക്ഷവും ഉൾക്കൊള്ളേണ്ടിവന്ന സാഹചര്യങ്ങളും ഇന്ത്യൻ ജീവിതരീതിയുമായി പൊരുത്തപ്പെടാനുള്ള ശ്രമങ്ങളും സോണിയ വിശദീകരിക്കുന്നു. ഗാന്ധി കുടുംബത്തിലെ അംഗമെന്ന നിലയിലുള്ള ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾക്കൊപ്പം സ്വന്തം വ്യക്തിത്വം നിലനിർത്താൻ നടത്തിയ ശ്രമങ്ങളും ഇതിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നു.
മൂന്നാമത്തെ അധ്യായമായ ‘വിജയങ്ങളും പരാജയങ്ങളും’ ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വിവാദപരമായ കാലഘട്ടങ്ങളിലൊന്നായ 1975-ലെ അടിയന്തരാവസ്ഥയിലേക്കാണ് വായനക്കാരെ കൊണ്ടുപോകുന്നത്. ഇന്ദിരാഗാന്ധി നേരിട്ട രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധികളും അടിയന്തരാവസ്ഥയുടെ പശ്ചാത്തലവും അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങളും കുടുംബത്തിനുള്ളിൽ ഉണ്ടായ പ്രതികരണങ്ങളും ഈ അധ്യായത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നു.
നാലാമത്തെ അധ്യായമായ ‘രാജീവ് പ്രധാനമന്ത്രിയായി’ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വധത്തെത്തുടർന്ന് രാജീവ് ഗാന്ധി പ്രധാനമന്ത്രി പദത്തിലെത്തിയ സാഹചര്യങ്ങളെയാണ് വിശദീകരിക്കുന്നത്. രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാകാൻ ആദ്യം താൽപര്യമില്ലാതിരുന്ന രാജീവ് പിന്നീട് രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണനേതൃത്വത്തിലേക്ക് എത്തിയതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് നേരിട്ട വെല്ലുവിളികളും ഈ ഭാഗത്ത് ഉൾപ്പെടുന്നു.
അഞ്ചാമത്തെ അധ്യായമായ ‘പരാജയവും അനന്തരഫലങ്ങളും’ സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ വിദേശ ജന്മവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ വിവാദങ്ങളെയാണ് പ്രധാനമായും പരിശോധിക്കുന്നത്. പ്രത്യേകിച്ച് 1999 മേയിൽ കോൺഗ്രസിനുള്ളിൽ രൂപപ്പെട്ട അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളും മുതിർന്ന നേതാക്കളുടെ എതിർപ്പുകളും പാർട്ടിയിലുണ്ടാക്കിയ പ്രതിസന്ധികളും ഇതിൽ വിവരിക്കുന്നു.
ആറാമത്തെ അധ്യായമായ ‘കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയെ നയിക്കുന്നു’ രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ കൊലപാതകത്തിനുശേഷമുള്ള സോണിയയുടെ ജീവിതത്തിലെ നിർണായക വഴിത്തിരിവുകളെക്കുറിച്ചാണ്. ഭർത്താവിന്റെ മരണശേഷം രാഷ്ട്രീയത്തിൽനിന്ന് അകന്നുനിൽക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന സോണിയ പിന്നീട് കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷസ്ഥാനം ഏറ്റെടുക്കാൻ തീരുമാനിച്ചതിന്റെ പശ്ചാത്തലവും പാർട്ടിയെ നയിക്കുന്നതിനിടെ നേരിട്ട വെല്ലുവിളികളും ഇതിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നു.
ഏഴാമത്തെയും അവസാനത്തെയും അധ്യായമായ ‘ഇരുപത് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം’ 2004-ലെ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള യുപിഎ നേടിയ വിജയവും തുടർന്നുണ്ടായ രാഷ്ട്രീയ സംഭവവികാസങ്ങളും വിശദീകരിക്കുന്നു. പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനം ഏറ്റെടുക്കാതിരിക്കാനുള്ള സോണിയയുടെ തീരുമാനവും കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വത്തിന്റെ തുടർന്നുള്ള രാഷ്ട്രീയ യാത്രയും ഈ കാലഘട്ടത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങളാണ്.
പുസ്തകത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ വെളിപ്പെടുത്തലുകളിലൊന്ന് മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വ്യക്തിത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സോണിയയുടെ ഓർമകളാണ്. രാജ്യത്തെ ശക്തയായ ഭരണാധികാരിയെന്ന നിലയിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇന്ദിരാഗാന്ധി കുടുംബജീവിതത്തിലും ഔദ്യോഗിക കാര്യങ്ങളിലും കർശനമായ നിലപാടുകൾ സ്വീകരിച്ചിരുന്നുവെന്നാണ് സോണിയയുടെ വിവരണം.
ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ കോപം ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ അതിരുകടന്നിരുന്നുവെന്നും വീട്ടിലെ ജീവനക്കാരും ഓഫീസിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥരും അവരുടെ പ്രതികരണങ്ങളെ ഭയപ്പെട്ടിരുന്നുവെന്നും പുസ്തകത്തിൽ പറയുന്നു. ചെറിയ പിഴവുകൾപോലും ഇന്ദിരയുടെ കടുത്ത അതൃപ്തിക്ക് കാരണമാകാറുണ്ടായിരുന്നു.
ഒരു പ്രധാന കൂടിക്കാഴ്ചയെക്കുറിച്ച് ഓർമിപ്പിക്കാൻ മറന്ന ജീവനക്കാരനോട് ഇന്ദിരാഗാന്ധി കോപിച്ചതും ശിക്ഷയെന്ന നിലയിൽ മുറിയുടെ മൂലയിൽ നിൽക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടതുമായ സംഭവം സോണിയ വിവരിക്കുന്നു. മറ്റൊരു അവസരത്തിൽ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവിനെ മതിലിന് അഭിമുഖമായി നിൽക്കുന്ന നിലയിൽ കണ്ടതായും അവർ ഓർമിക്കുന്നു.
ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ അധികാരശൈലിയും അച്ചടക്കത്തോടുള്ള സമീപനവും വ്യക്തമാക്കുന്ന അനുഭവങ്ങളായാണ് സോണിയ ഇത്തരം സംഭവങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.
എന്നാൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വ്യക്തിത്വത്തിന് മറ്റൊരു വശവുമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് സോണിയ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. കൊച്ചുമക്കൾ ജനിച്ചതിനുശേഷം അവരുടെ പെരുമാറ്റത്തിൽ പ്രകടമായ മാറ്റങ്ങളുണ്ടായി. മുത്തശ്ശിയായതോടെ ഇന്ദിര കൂടുതൽ സൗമ്യയായി മാറിയെന്നും മുമ്പത്തെപ്പോലെ കോപം പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങൾ കുറഞ്ഞുവെന്നും സോണിയ ഓർമിക്കുന്നു.
രാഷ്ട്രീയത്തിൽ കർക്കശമായ തീരുമാനങ്ങളെടുത്തിരുന്ന ഇന്ദിരാഗാന്ധിയും കുടുംബത്തിൽ സ്നേഹമുള്ള മുത്തശ്ശിയായി മാറിയ ഇന്ദിരയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസമാണ് ഈ ഓർമകളിലൂടെ സോണിയ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.
1975 ജൂൺ 25-ന് അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ രാജ്യത്ത് പ്രഖ്യാപിച്ച അടിയന്തരാവസ്ഥയെക്കുറിച്ചുള്ള സോണിയയുടെ വിലയിരുത്തലുകളും പുസ്തകത്തിൽ പ്രധാന സ്ഥാനം നേടുന്നു.
ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിവാദങ്ങളിലൊന്നായ അടിയന്തരാവസ്ഥയെ ഒരു തെറ്റായ തീരുമാനമായാണ് സോണിയ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും മാധ്യമസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തുകയും പൗരാവകാശങ്ങൾ പരിമിതപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്ത ആ കാലഘട്ടം രാജ്യത്ത് വലിയ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് കാരണമായിരുന്നു.
എന്നാൽ അടിയന്തരാവസ്ഥ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട സമയത്തെ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും സോണിയ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. രാജ്യത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങളും ഭരണപരമായ പ്രതിസന്ധികളും ക്രമസമാധാന പ്രശ്നങ്ങളും കണക്കിലെടുത്താണ് കടുത്ത നടപടികൾ ആവശ്യമായി വന്നുവെന്ന് ഇന്ദിരാഗാന്ധി കരുതിയിരുന്നതെന്നാണ് സോണിയയുടെ വിശദീകരണം.
അതേസമയം, അടിയന്തരാവസ്ഥയുടെ പ്രത്യാഘാതങ്ങളെക്കുറിച്ച് പിന്നീട് ഇന്ദിരാഗാന്ധിക്ക് വ്യത്യസ്തമായ വിലയിരുത്തലുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും ആ തീരുമാനത്തോട് അവർ പൂർണമായും യോജിച്ചിരുന്നില്ലെന്നുമാണ് സോണിയയുടെ ഓർമക്കുറിപ്പുകളിൽ പറയുന്നത്.
1977-ൽ അടിയന്തരാവസ്ഥ പിൻവലിക്കുകയും പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുങ്ങി. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കോൺഗ്രസ് പരാജയപ്പെടുകയും ഇന്ദിരാഗാന്ധിക്ക് അധികാരം നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്തെ സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുടെ പങ്കിനെക്കുറിച്ചും സോണിയ ഗാന്ധി വിമർശനാത്മകമായ നിരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തുന്നു.
ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ ഇളയമകനായ സഞ്ജയ് ഗാന്ധി അക്കാലത്ത് ഭരണകൂട തീരുമാനങ്ങളിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിരുന്നു. നിർബന്ധിത വന്ധ്യംകരണ നടപടികളും ചേരികൾ ഒഴിപ്പിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നടപടികളും ഉൾപ്പെടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകൾ കടുത്ത വിമർശനങ്ങൾക്ക് വിധേയമായിരുന്നു.
അടിയന്തരാവസ്ഥ പിൻവലിക്കുന്നതിനോട് സഞ്ജയ് ഗാന്ധിക്ക് യോജിപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ലെന്നാണ് സോണിയയുടെ വിവരണം. അധികാരത്തിൽ തുടരുന്നതിനെ അനുകൂലിച്ചിരുന്ന സഞ്ജയ്, അടിയന്തരാവസ്ഥ അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിൽ താൽപര്യം പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നില്ലെന്നും അവർ പറയുന്നു.
സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുടെ ഇടപെടലുകൾ സമയോചിതമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിൽ അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്തുണ്ടായ നിരവധി ദോഷകരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാമായിരുന്നുവെന്നാണ് സോണിയയുടെ വിലയിരുത്തൽ.
അടിയന്തരാവസ്ഥയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഉത്തരവാദിത്തത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളിൽ സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുടെ പങ്ക് എത്രത്തോളം നിർണായകമായിരുന്നുവെന്ന ചോദ്യവും ഈ പരാമർശങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നു.
1984 ജൂണിൽ അമൃത്സറിലെ സുവർണ്ണ ക്ഷേത്ര സമുച്ചയത്തിൽ ഇന്ത്യൻ സൈന്യം നടത്തിയ ഓപ്പറേഷൻ ബ്ലൂ സ്റ്റാറിനെക്കുറിച്ചുള്ള സോണിയയുടെ ഓർമകളും പുസ്തകത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
സുവർണ്ണ ക്ഷേത്ര സമുച്ചയത്തിനുള്ളിൽ നിലയുറപ്പിച്ചിരുന്ന സായുധ തീവ്രവാദികളെ പുറത്താക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് ഇന്ദിരാഗാന്ധി സർക്കാർ സൈനിക നടപടിക്ക് ഉത്തരവിട്ടത്. എന്നാൽ സിഖ് മതവിശ്വാസികൾക്ക് അതീവ വിശുദ്ധമായ ആരാധനാകേന്ദ്രത്തിൽ സൈന്യം പ്രവേശിച്ചതും നടപടിക്കിടെ നിരവധി പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടതും രാജ്യത്താകെ വലിയ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് വഴിവെച്ചു.
സൈനിക നടപടിക്കുശേഷം ഇന്ദിരാഗാന്ധി കടുത്ത മാനസിക വേദന അനുഭവിച്ചിരുന്നുവെന്നാണ് സോണിയ വിവരിക്കുന്നത്. ഓപ്പറേഷൻ നടത്തിയ രീതിയും അതിലുണ്ടായ മനുഷ്യനഷ്ടവും ഇന്ദിരയെ ആഴത്തിൽ ബാധിച്ചിരുന്നുവെന്ന് അവർ പറയുന്നു.
ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ കണ്ണുകളിൽ കണ്ണുനീർ കണ്ടതായും ആ കണ്ണുനീർ ദുഃഖത്തിന്റെയും വേദനയുടെയും ഖേദത്തിന്റെയും പ്രകടനമായിരുന്നുവെന്നും സോണിയ ഓർമിക്കുന്നു.
രാജ്യത്തിന്റെ സുരക്ഷയെ മുൻനിർത്തി എടുത്ത തീരുമാനമായിരുന്നെങ്കിലും അതിന്റെ മനുഷ്യപരവും മതപരവുമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയെ വേദനിപ്പിച്ചിരുന്നുവെന്നാണ് സോണിയയുടെ വ്യക്തിപരമായ വിലയിരുത്തൽ.
ഓപ്പറേഷൻ ബ്ലൂ സ്റ്റാറിനുശേഷം രാജ്യത്ത് രൂപപ്പെട്ട സംഘർഷാവസ്ഥ ഒടുവിൽ 1984 ഒക്ടോബർ 31-ന് ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വധത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. സ്വന്തം സിഖ് അംഗരക്ഷകരുടെ വെടിയേറ്റാണ് ഇന്ദിരാഗാന്ധി കൊല്ലപ്പെട്ടത്.
ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വധത്തിനുശേഷം ഡൽഹിയിലും രാജ്യത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും അരങ്ങേറിയ സിഖ് വിരുദ്ധ കലാപത്തെക്കുറിച്ചും സോണിയ ഗാന്ധി പുസ്തകത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നു.
ആയിരക്കണക്കിന് സിഖുകാർ കൊല്ലപ്പെട്ട കലാപം സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാമുദായിക ദുരന്തങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു. അക്രമസംഭവങ്ങളിൽ ചില കോൺഗ്രസ് നേതാക്കൾക്ക് പങ്കുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന ആരോപണങ്ങൾ ഉയർന്നിരുന്നു. വിവിധ അന്വേഷണങ്ങളുടെയും നിയമനടപടികളുടെയും ഭാഗമായി ചില നേതാക്കൾക്കെതിരെ കേസുകൾ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യപ്പെടുകയും ചിലർ ശിക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
കലാപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ആർഎസ്എസ് അംഗങ്ങൾക്കെതിരെയും ആരോപണങ്ങളും കേസുകളും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് സോണിയ പുസ്തകത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നതായി നൽകിയ വിവരണത്തിൽ പറയുന്നു. എന്നാൽ ഇത്തരം ആരോപണങ്ങളെ സംഘടനയുടെ മൊത്തത്തിലുള്ള പങ്ക് തെളിയിക്കപ്പെട്ടതായി കണക്കാക്കാനാവില്ല. ഓരോ ആരോപണവും അന്വേഷണങ്ങളുടെയും കോടതിവിധികളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് വിലയിരുത്തേണ്ടത്.
കലാപത്തിന് ഇരയായവർക്ക് നീതി ലഭ്യമാക്കുന്നതിൽ ഉണ്ടായ ദീർഘകാല കാലതാമസവും സോണിയ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. നിരവധി അന്വേഷണ കമ്മീഷനുകളും സമിതികളും പ്രത്യേക അന്വേഷണ സംഘങ്ങളും രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടും കുറ്റവാളികളെ നിയമത്തിന് മുന്നിലെത്തിക്കുന്നതിൽ വലിയ തടസ്സങ്ങളുണ്ടായി.
കലാപത്തിൽ പ്രിയപ്പെട്ടവരെ നഷ്ടപ്പെട്ട കുടുംബങ്ങൾ പതിറ്റാണ്ടുകളോളം നീതിക്കായി പോരാടേണ്ടിവന്നുവെന്ന യാഥാർഥ്യവും ഈ സംഭവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളിൽ പ്രധാനമാണ്.
1991 മേയ് 21-ന് തമിഴ്നാട്ടിലെ ശ്രീപെരുമ്പത്തൂരിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണത്തിനിടെ രാജീവ് ഗാന്ധി കൊല്ലപ്പെട്ടത് സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ വ്യക്തിജീവിതത്തിലും ഗാന്ധി കുടുംബത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ യാത്രയിലും വലിയ വഴിത്തിരിവായിരുന്നു.
ഭർത്താവിന്റെ അപ്രതീക്ഷിത മരണം സോണിയയെ ആഴത്തിൽ ബാധിച്ചു. അതിനുശേഷം രാഷ്ട്രീയത്തിൽനിന്ന് അകന്നുനിൽക്കാനും മക്കളായ രാഹുൽ ഗാന്ധിയുടെയും പ്രിയങ്ക ഗാന്ധിയുടെയും ജീവിതത്തിന് മുൻഗണന നൽകാനുമായിരുന്നു അവരുടെ ആഗ്രഹം.
എന്നാൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ രൂപപ്പെട്ട നേതൃത്വ പ്രതിസന്ധികളും മുതിർന്ന നേതാക്കളുടെ നിരന്തര അഭ്യർഥനകളും സോണിയയെ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചു. 1998-ൽ അവർ കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷയായി ചുമതലയേറ്റു.
രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാകാൻ ഒരിക്കലും ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നില്ലെങ്കിലും സാഹചര്യങ്ങൾ തന്നെ ആ ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്ക് നയിച്ചുവെന്നതാണ് സോണിയയുടെ ജീവിതവിവരണത്തിലെ പ്രധാന ആശയം.
സോണിയ ഗാന്ധി കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വത്തിലെത്തിയതോടെ അവരുടെ ഇറ്റാലിയൻ ജന്മം വലിയ രാഷ്ട്രീയ വിവാദമായി മാറി.
1999-ൽ ശരദ് പവാർ, പി.എ. സാങ്മ, താരിഖ് അൻവർ തുടങ്ങിയ മുതിർന്ന നേതാക്കൾ സോണിയയുടെ വിദേശ ജന്മത്തെ ചോദ്യം ചെയ്ത് രംഗത്തെത്തി. രാജ്യത്തിന്റെ പ്രധാനമന്ത്രി പദത്തിലേക്ക് വിദേശത്ത് ജനിച്ച ഒരാൾ എത്തുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ നിലപാട് കോൺഗ്രസിൽ ഗുരുതരമായ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾക്ക് കാരണമായി.
തുടർന്ന് ഈ നേതാക്കൾ കോൺഗ്രസിൽനിന്ന് പുറത്തുപോകുകയും നാഷണലിസ്റ്റ് കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.
തന്റെ ജന്മദേശത്തെ രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാക്കിയതും കോൺഗ്രസിനുള്ളിൽ ഉയർന്ന എതിർപ്പുകളും വ്യക്തിപരമായും രാഷ്ട്രീയമായും വലിയ വെല്ലുവിളികളായിരുന്നുവെന്നാണ് സോണിയയുടെ ജീവിതയാത്ര വ്യക്തമാക്കുന്നത്.
എന്നാൽ ഇത്തരം പ്രതിസന്ധികൾക്കിടയിലും പാർട്ടി നേതൃത്വത്തിൽ തുടരുകയും കോൺഗ്രസിനെ വീണ്ടും ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ പ്രധാന ശക്തിയായി ഉയർത്താൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു.
2004-ലെ ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള സഖ്യം നേടിയ വിജയം സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണായക നേട്ടങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു.
അന്നത്തെ ബിജെപി നേതൃത്വത്തിലുള്ള എൻഡിഎ സർക്കാരിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി കോൺഗ്രസ് അധികാരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ സോണിയ ഗാന്ധി പ്രധാനമന്ത്രിയാകുമെന്നായിരുന്നു വ്യാപകമായ പ്രതീക്ഷ.
എന്നാൽ പ്രധാനമന്ത്രി പദം ഏറ്റെടുക്കേണ്ടതില്ലെന്ന് അവർ തീരുമാനിച്ചു. പകരം ഡോ. മൻമോഹൻ സിങ്ങിനെ പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനത്തേക്ക് പിന്തുണയ്ക്കുകയായിരുന്നു.
ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ച ഈ തീരുമാനത്തിനുശേഷവും യുപിഎ അധ്യക്ഷയെന്ന നിലയിൽ സോണിയ ഭരണസഖ്യത്തിൽ നിർണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തി.
2004 മുതൽ 2014 വരെ തുടർന്ന യുപിഎ ഭരണകാലവും അതിനുശേഷം കോൺഗ്രസ് നേരിട്ട തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ വെല്ലുവിളികളും സോണിയയുടെ നേതൃത്വകാലത്തെ പ്രധാന സംഭവങ്ങളാണ്.
ഗാന്ധി കുടുംബത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിനപ്പുറം സമകാലിക ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സോണിയയുടെ കാഴ്ചപ്പാടുകളും പുസ്തകത്തിൽ ഇടംപിടിക്കുന്നതായി വിവരണത്തിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ രാഷ്ട്രീയ സമീപനങ്ങളെയും സംഘപരിവാറിന്റെ ആശയങ്ങളെയും കോൺഗ്രസ് പിന്തുടരുന്ന മതേതര രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി സോണിയ വിലയിരുത്തുന്നു.
ഇന്ത്യയുടെ ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ, മതേതരത്വം, രാഷ്ട്രീയ ബഹുസ്വരത, പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളുടെ പങ്ക് തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ കോൺഗ്രസിന്റെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഈ വിഷയങ്ങളിൽ ബിജെപിയും കോൺഗ്രസും തമ്മിലുള്ള ആശയപരമായ ഭിന്നതകളും സോണിയയുടെ രാഷ്ട്രീയ യാത്രയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പ്രസക്തമാകുന്നു.
അതേസമയം, പുസ്തകത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷണങ്ങൾ സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ വ്യക്തിപരമായ കാഴ്ചപ്പാടുകളാണെന്നും അവയെ ചരിത്രപരമായി സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ട വസ്തുതകളിൽനിന്ന് വേർതിരിച്ചുകാണേണ്ടതുണ്ടെന്നും ശ്രദ്ധേയമാണ്.
ഒരു സാധാരണ പ്രണയബന്ധത്തിൽനിന്ന് ആരംഭിച്ച് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രമുഖമായ രാഷ്ട്രീയ കുടുംബത്തിന്റെ ഭാഗമാകുകയും പിന്നീട് രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളിലൊന്നിന്റെ അധ്യക്ഷയായി ഉയരുകയും ചെയ്ത സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ ജീവിതമാണ് ആത്മകഥയുടെ കേന്ദ്രപ്രമേയം.
ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ കടുത്ത കോപവും കുടുംബത്തിനുള്ളിലെ സ്നേഹബന്ധങ്ങളും, അടിയന്തരാവസ്ഥയുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യാഘാതങ്ങളും, സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുടെ വിവാദപരമായ ഇടപെടലുകളും, ഓപ്പറേഷൻ ബ്ലൂ സ്റ്റാറിന്റെ വേദനാജനകമായ ഓർമകളും, സിഖ് വിരുദ്ധ കലാപവും, രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ കൊലപാതകവും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സംഭവങ്ങളാണ് പുസ്തകത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.
ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിലെ നിർണായക ഘട്ടങ്ങൾക്ക് സാക്ഷിയായ ഒരാളുടെ അനുഭവങ്ങൾ എന്ന നിലയിലാണ് ഈ ഓർമകൾക്ക് പ്രാധാന്യമുള്ളത്. അതേസമയം, ഗാന്ധി കുടുംബത്തിന്റെ തീരുമാനങ്ങളെയും കോൺഗ്രസ് ഭരണകാലത്തെ വിവാദങ്ങളെയും സോണിയ എങ്ങനെ വിലയിരുത്തുന്നു എന്നതും പുസ്തകത്തെ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളുടെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു.
ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വ്യക്തിത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വകാര്യ ഓർമകൾ മുതൽ രാജ്യത്തെ പിടിച്ചുലച്ച അടിയന്തരാവസ്ഥയും സിഖ് വിരുദ്ധ കലാപവും വരെയുള്ള സംഭവങ്ങളെ സോണിയ ഗാന്ധി എങ്ങനെ കാണുന്നു എന്നതാണ് ആത്മകഥയുടെ പ്രധാന സവിശേഷത. കുടുംബബന്ധങ്ങൾ, അധികാരം, രാഷ്ട്രീയ നഷ്ടങ്ങൾ, വ്യക്തിപരമായ ദുരന്തങ്ങൾ എന്നിവ പരസ്പരം ഇഴചേർന്ന ഗാന്ധി കുടുംബത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലേക്കുള്ള ഒരു വ്യക്തിപരമായ നേർക്കാഴ്ചയായി പുസ്തകം മാറുന്നു.
