ധാക്ക: ബംഗ്ലാദേശിൽ നിന്ന് അധികാരഭ്രഷ്ടയാക്കപ്പെട്ട മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഷെയ്ഖ് ഹസീന ഇന്ത്യയിലെ അഭയജീവിതം അവസാനിപ്പിച്ച് സ്വന്തം രാജ്യത്തേക്ക് മടങ്ങാൻ തയ്യാറെടുക്കുന്നുവെന്ന റിപ്പോർട്ടുകൾ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ വിവാദങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നു. ഹസീനയുടെ തിരിച്ചുവരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വാർത്തകളെ ശക്തമായി തള്ളിക്കളഞ്ഞ ബംഗ്ലാദേശ് ഇടക്കാല സർക്കാർ, അവരുടെ നീക്കങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാനുള്ള ശ്രമങ്ങളല്ലെന്നും മറിച്ച് രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യങ്ങളോടെയുള്ള തന്ത്രങ്ങളുടെ ഭാഗമാണെന്നും ആരോപിച്ചു. തിങ്കളാഴ്ച ധാക്കയിൽ മാധ്യമങ്ങളോട് സംസാരിച്ച ഇന്റർനാഷണൽ ക്രൈംസ് ട്രൈബ്യൂണലിന്റെ ചീഫ് പ്രോസിക്യൂട്ടർ മുഹമ്മദ് അമിനുൾ ഇസ്ലാമാണ് ഹസീനയുടെ നീക്കങ്ങളെ രൂക്ഷമായി വിമർശിച്ചത്.
ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് മടങ്ങാൻ ഷെയ്ഖ് ഹസീനയ്ക്ക് യഥാർത്ഥ താൽപര്യമോ ഉദ്ദേശ്യമോ ഇല്ലെന്നാണ് അമിനുൾ ഇസ്ലാമിന്റെ നിലപാട്. തിരിച്ചുവരവിനെക്കുറിച്ച് പ്രചരിക്കുന്ന വാർത്തകൾ രാഷ്ട്രീയ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ ഭാഗമാണെന്നും അദ്ദേഹം ആരോപിച്ചു. ഹസീനയുടെ സമീപകാല പ്രവർത്തനങ്ങളും പ്രസ്താവനകളും വിലയിരുത്തുമ്പോൾ നിയമപരമായ നടപടിക്രമങ്ങളിലൂടെ ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് തിരിച്ചെത്താനുള്ള ഗൗരവമായ ശ്രമങ്ങളൊന്നും നടക്കുന്നില്ലെന്നാണ് പ്രോസിക്യൂഷന്റെ വിലയിരുത്തൽ.
2024 ഓഗസ്റ്റിൽ ബംഗ്ലാദേശിനെ പിടിച്ചുകുലുക്കിയ വിദ്യാർത്ഥി പ്രക്ഷോഭങ്ങളും തുടർന്നുണ്ടായ വ്യാപകമായ ജനകീയ പ്രതിഷേധങ്ങളും ഷെയ്ഖ് ഹസീനയുടെ ദീർഘകാല ഭരണത്തിന് അന്ത്യം കുറിച്ചിരുന്നു. പ്രതിഷേധം ശക്തിപ്രാപിച്ചതോടെ പ്രധാനമന്ത്രിസ്ഥാനം രാജിവച്ച ഹസീന രാജ്യം വിട്ട് ഇന്ത്യയിലെത്തി. അതിനുശേഷം ഇന്ത്യയിൽ കഴിയുന്ന ഹസീനയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഭാവിയും ബംഗ്ലാദേശിലേക്കുള്ള മടങ്ങിവരവും ഇരുരാജ്യങ്ങൾക്കുമിടയിലെ പ്രധാന നയതന്ത്ര വിഷയങ്ങളിലൊന്നായി തുടരുകയാണ്.
ഇതിനിടെയാണ് ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് നിയമപരമായി മടങ്ങുന്നതിനായി ഹസീന പുതിയ പാസ്‌പോർട്ടിനും ദേശീയ തിരിച്ചറിയൽ കാർഡിനും അപേക്ഷിച്ചുവെന്ന റിപ്പോർട്ടുകൾ പുറത്തുവന്നത്. ഈ വാർത്തകൾ ധാക്കയിലെ രാഷ്ട്രീയ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കി. ഹസീനയുടെ തിരിച്ചുവരവിനുള്ള സാധ്യതകൾ വീണ്ടും സജീവമായി ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നതിനിടെയാണ് സർക്കാർ ഭാഗത്തുനിന്ന് കടുത്ത പ്രതികരണമുണ്ടായത്.
ഹസീനയുടെ പാസ്‌പോർട്ട് അപേക്ഷയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വാർത്തകൾക്ക് യാഥാർഥ്യവുമായി ബന്ധമില്ലെന്നും അവ രാഷ്ട്രീയ പ്രചാരണത്തിന്റെ ഭാഗമാണെന്നുമാണ് പ്രോസിക്യൂട്ടറുടെ ആരോപണം. തിരിച്ചുവരാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന ഒരാൾ സ്വീകരിക്കേണ്ട നിയമപരമായ നടപടികൾ ഹസീന സ്വീകരിക്കുന്നില്ലെന്നും അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഹസീന ഉടൻ ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് മടങ്ങുമെന്ന പ്രചാരണങ്ങൾക്ക് അടിസ്ഥാനമില്ലെന്ന നിലപാടാണ് അധികൃതർ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്.
ഡിസംബറിൽ ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് മടങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതായി ഷെയ്ഖ് ഹസീന അടുത്തിടെ സൂചന നൽകിയിരുന്നുവെന്ന റിപ്പോർട്ടുകളും പുറത്തുവന്നിരുന്നു. ഈ പ്രസ്താവനകളാണ് ഹസീനയുടെ തിരിച്ചുവരവ് സംബന്ധിച്ച ചർച്ചകൾക്ക് വീണ്ടും ശക്തിപകർന്നത്. എന്നാൽ രാജ്യത്തെ നിലവിലെ നിയമപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ സാഹചര്യങ്ങൾ പരിഗണിക്കുമ്പോൾ ഹസീനയുടെ മടങ്ങിവരവ് അത്ര എളുപ്പമാകില്ലെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ.
2024ലെ സർക്കാർ വിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്കിടെ നടന്ന അക്രമസംഭവങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മനുഷ്യരാശിക്കെതിരായ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ ആരോപിച്ചാണ് ഹസീനയ്ക്കെതിരെ നിയമനടപടികൾ സ്വീകരിച്ചത്. പ്രത്യേക ട്രൈബ്യൂണൽ നടത്തിയ വിചാരണയിൽ ഹസീനയ്ക്ക് അസാന്നിധ്യത്തിൽ വധശിക്ഷ വിധിച്ചതായാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ. പ്രതിഷേധക്കാരെ അടിച്ചമർത്തുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഗുരുതരമായ ആരോപണങ്ങളാണ് കേസിന്റെ അടിസ്ഥാനം.
എന്നാൽ തനിക്കെതിരായ ആരോപണങ്ങളെല്ലാം ഷെയ്ഖ് ഹസീന നിഷേധിച്ചിട്ടുണ്ട്. വിചാരണ രാഷ്ട്രീയപ്രേരിതമാണെന്നും നീതിന്യായ നടപടികൾ നിഷ്പക്ഷമായിരുന്നില്ലെന്നുമാണ് അവരുടെ വാദം. വിധിയുടെ നിയമസാധുതയെയും വിചാരണയുടെ നീതിപൂർവകതയെയും ഹസീന ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇതോടെ വിഷയം ബംഗ്ലാദേശിലെ ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയ തർക്കങ്ങൾക്കപ്പുറം അന്താരാഷ്ട്ര ശ്രദ്ധയാകർഷിക്കുന്ന നിയമപ്രശ്നമായും മാറിയിരിക്കുകയാണ്.
ഷെയ്ഖ് ഹസീനയ്ക്ക് പുതിയ പാസ്‌പോർട്ടോ മറ്റ് യാത്രാരേഖകളോ അനുവദിക്കില്ലെന്ന നിലപാടും ബംഗ്ലാദേശ് അധികൃതർ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. വിദേശകാര്യ സഹമന്ത്രി ഹുമയൂൺ കബീറാണ് ഇക്കാര്യം സംബന്ധിച്ച് കടുത്ത പ്രതികരണം നടത്തിയതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.
ഹസീനയെ ഒളിച്ചോടിയ തീവ്രവാദിയെന്നും സ്വേച്ഛാധിപതിയെന്നും വിശേഷിപ്പിച്ച കബീർ, അവർക്ക് പുതിയ യാത്രാരേഖകൾ നൽകാനുള്ള സാധ്യത തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ഒരു സർക്കാർ സ്ഥാപനവും ഹസീനയ്ക്ക് പൗരത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പുതിയ രേഖകളോ യാത്രാനുമതിക്കുള്ള രേഖകളോ നൽകില്ലെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസ്താവന.
അതേസമയം, പാസ്‌പോർട്ട് അനുവദിക്കാതിരിക്കുന്നതും ഒരാളുടെ പൗരത്വം നിയമപരമായി റദ്ദാക്കുന്നതും വ്യത്യസ്ത നടപടികളാണ്. അതിനാൽ സർക്കാർ പ്രതിനിധികളുടെ കടുത്ത രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്താവനകൾ ഹസീനയുടെ പൗരത്വം ഔദ്യോഗികമായി നഷ്ടപ്പെട്ടുവെന്നതിന്റെ തെളിവായി കണക്കാക്കാനാവില്ല.
ഷെയ്ഖ് ഹസീനയെ ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് കൈമാറണമെന്ന ആവശ്യവും ധാക്ക ശക്തമായി മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുകയാണ്. ഹസീനയ്ക്കെതിരായ കേസുകളും കോടതി നടപടികളും ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയാണ് ബംഗ്ലാദേശ് സർക്കാർ ഇന്ത്യയോട് ഔദ്യോഗികമായി കൈമാറൽ അഭ്യർത്ഥന നടത്തിയത്.
ബംഗ്ലാദേശിൽ നിന്ന് കൈമാറൽ അപേക്ഷ ലഭിച്ചതായി ഇന്ത്യൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം സ്ഥിരീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഇക്കാര്യത്തിൽ ഉടൻ തീരുമാനമെടുക്കാതെ നിലവിലുള്ള നിയമപരവും നയതന്ത്രപരവുമായ നടപടിക്രമങ്ങൾ പരിഗണിച്ചാണ് ഇന്ത്യ മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്.
ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള കൈമാറൽ കരാർ, ബന്ധപ്പെട്ട നിയമവ്യവസ്ഥകൾ, കേസുകളുടെ സ്വഭാവം, രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ ഈ വിഷയത്തിൽ നിർണായകമാണ്. ഹസീനയെ കൈമാറണമെന്ന ബംഗ്ലാദേശിന്റെ ആവശ്യം ഇന്ത്യ അംഗീകരിക്കുമോ എന്നതാണ് ഇപ്പോൾ ഉയരുന്ന പ്രധാന ചോദ്യം.
2024 ഓഗസ്റ്റിൽ അവാമി ലീഗ് സർക്കാരിന്റെ പതനത്തിനുശേഷം ഇന്ത്യയും ബംഗ്ലാദേശും തമ്മിലുള്ള നയതന്ത്രബന്ധത്തിൽ കാര്യമായ മാറ്റങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. ഷെയ്ഖ് ഹസീന ഇന്ത്യയിൽ തുടരുന്നതും അവരെ കൈമാറണമെന്ന ധാക്കയുടെ ആവശ്യവും ഇരുരാജ്യങ്ങൾക്കുമിടയിലെ പ്രധാന അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളായി മാറി.
ബംഗ്ലാദേശിലെ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യത്തിൽ ഹസീനയുടെ ഭാവി സംബന്ധിച്ച ഓരോ നീക്കവും വലിയ പ്രാധാന്യത്തോടെയാണ് നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത്. ഹസീനയെ നിയമനടപടികൾ നേരിടാൻ രാജ്യത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരണമെന്ന നിലപാടിലാണ് ബംഗ്ലാദേശ് അധികൃതർ. അതേസമയം, കൈമാറൽ വിഷയത്തിൽ ഇന്ത്യ സ്വീകരിക്കുന്ന തീരുമാനം ഇരുരാജ്യങ്ങളുടെയും ഭാവി ബന്ധത്തെ സ്വാധീനിക്കാനിടയുണ്ട്.
ഹസീനയുടെ തിരിച്ചുവരവ് സംബന്ധിച്ച വാർത്തകൾ വെറും രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രങ്ങളാണെന്ന പ്രോസിക്യൂട്ടറുടെ ആരോപണവും യാത്രാരേഖകൾ അനുവദിക്കില്ലെന്ന സർക്കാർ നിലപാടും പ്രശ്നത്തെ കൂടുതൽ സങ്കീർണമാക്കുകയാണ്. ഇന്ത്യയിൽ തുടരുന്ന മുൻ പ്രധാനമന്ത്രിയെ ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ ധാക്കയ്ക്ക് കഴിയുമോ, അതോ നിയമപരവും നയതന്ത്രപരവുമായ തർക്കങ്ങൾ നീണ്ടുപോകുമോ എന്നതാണ് ഇനി അറിയേണ്ടത്.
ഷെയ്ഖ് ഹസീനയുടെ രാഷ്ട്രീയ തിരിച്ചുവരവിനെക്കുറിച്ചുള്ള അനിശ്ചിതത്വം തുടരുമ്പോൾ, അവരുടെ കൈമാറൽ സംബന്ധിച്ച ഇന്ത്യയുടെ നിലപാടും ബംഗ്ലാദേശിലെ നിയമനടപടികളുടെ തുടർവികാസങ്ങളും ദക്ഷിണേഷ്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിർണായകമാകുമെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ.
