ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള കുടുംബങ്ങളിലൊന്നായ നെഹ്റു–ഗാന്ധി കുടുംബത്തിന്റെ സ്വകാര്യജീവിതവും കുടുംബാംഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളും എന്നും പൊതുജനങ്ങളുടെ കൗതുകത്തിന് വിഷയമായിട്ടുണ്ട്. രാജ്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയചരിത്രത്തിൽ നിർണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ഈ കുടുംബത്തിനുള്ളിൽ നടന്ന അഭിപ്രായ വ്യത്യാസങ്ങളും സംഘർഷങ്ങളും പലപ്പോഴും രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളിലും ഇടംപിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. മുൻ കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷ സോണിയ ഗാന്ധിയുടേതായി പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന ‘ബിലോങ്ങിംഗ്: എ ജേർണി ഓഫ് ലവ്’ എന്ന ആത്മകഥയിലെ വിവരണങ്ങളാണ് ഇപ്പോൾ കുടുംബത്തിനുള്ളിലെ പഴയ അസ്വാരസ്യങ്ങളെ വീണ്ടും ചർച്ചയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നത്.
രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ ഭാര്യയായ സോണിയ ഗാന്ധിയും സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുടെ ഭാര്യയായ മനേക ഗാന്ധിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എങ്ങനെയാണ് ക്രമേണ വഷളായതെന്നതാണ് ഈ വിവരണങ്ങളിലെ പ്രധാന വിഷയം. വിവാഹത്തിലൂടെ ഒരേ കുടുംബത്തിലെത്തിയ ഇരുവരും തുടക്കത്തിൽ സൗഹൃദപരമായ ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നെങ്കിലും പിന്നീട് അവരുടെ സ്വഭാവവ്യത്യാസങ്ങളും കുടുംബത്തിനുള്ളിലെ മാറുന്ന സാഹചര്യങ്ങളും ബന്ധത്തിൽ അകലം സൃഷ്ടിച്ചുവെന്നാണ് സോണിയയുടെ പേരിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന വിവരണങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ കുടുംബത്തിൽ മനേകയുടെ വരവ്, സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുമായുള്ള പ്രണയബന്ധം, വിവാഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഇന്ദിരയുടെ ആശങ്കകൾ, കുടുംബത്തിനുള്ളിലെ അധികാരബന്ധങ്ങൾ, അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്തെ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഈ സംഭവങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയും മനേക ആനന്ദും തമ്മിലുള്ള പരിചയം ആരംഭിക്കുന്നത് 1973 അവസാനത്തോടെയാണ്. സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുടെ സ്കൂൾ സുഹൃത്തുക്കളിലൊരാളുടെ വിവാഹനിശ്ചയച്ചടങ്ങിൽ വച്ചാണ് ഇരുവരും ആദ്യമായി കണ്ടുമുട്ടിയതെന്നാണ് വിവരണം.
അന്ന് മനേക ഡൽഹിയിലെ ലേഡി ശ്രീറാം കോളേജിൽ വിദ്യാർഥിനിയായിരുന്നു. സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ മകളായ മനേക പഠനത്തോടൊപ്പം മോഡലിങ് രംഗത്തും സജീവമായിരുന്നു. സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയേക്കാൾ ഏകദേശം പത്ത് വയസ്സ് പ്രായക്കുറവുള്ള മനേകയുടെ വ്യക്തിത്വവും പെരുമാറ്റവും സഞ്ജയിനെ ആകർഷിച്ചു.
പരിചയപ്പെട്ട് അധികം വൈകാതെ ഇരുവരും അടുത്തു. ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ മനേകയെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെന്ന് സഞ്ജയ് കുടുംബത്തെ അറിയിച്ചു.
എന്നാൽ സഞ്ജയിന്റെ ഈ തീരുമാനം അമ്മയായ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. മുമ്പും സഞ്ജയ് തന്റെ വനിതാ സുഹൃത്തുക്കളെ കുടുംബാംഗങ്ങൾക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തിയിരുന്നെങ്കിലും ഇത്ര പെട്ടെന്ന് വിവാഹത്തെക്കുറിച്ച് ഗൗരവമായി സംസാരിക്കുന്നത് ആദ്യമായിരുന്നു.
അതുകൊണ്ടുതന്നെ വിവാഹക്കാര്യത്തിൽ തിടുക്കം കാണിക്കരുതെന്ന് ഇന്ദിരാഗാന്ധി മകനെ ഉപദേശിച്ചു. പരസ്പരം കൂടുതൽ മനസ്സിലാക്കിയശേഷം തീരുമാനമെടുക്കുന്നതാണ് ഉചിതമെന്നായിരുന്നു അവരുടെ നിലപാട്. സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുടെ വിവാഹനിർദേശത്തോട് ഇന്ദിരാഗാന്ധിക്ക് ചില സംശയങ്ങളുണ്ടായിരുന്നുവെന്നാണ് സോണിയയുടെ പേരിൽ നൽകിയിരിക്കുന്ന വിവരണം വ്യക്തമാക്കുന്നത്.
അതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടത് ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള പ്രായവ്യത്യാസമായിരുന്നു. സഞ്ജയേക്കാൾ ഏറെ പ്രായം കുറഞ്ഞ മനേകയ്ക്ക് വിവാഹജീവിതത്തിലെ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടാകുമോയെന്ന് ഇന്ദിര ആശങ്കപ്പെട്ടു. മനേകയ്ക്ക് അന്ന് 18 വയസ്സ് തികഞ്ഞിരുന്നില്ലെന്നതും വിവാഹം ഉടൻ നടത്തുന്നതിന് തടസ്സമായി. നിയമപരമായ വിവാഹപ്രായം എത്തുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായിരുന്നു.
ഇതിനിടെ മനേകയുടെ അമ്മ അംതേശ്വർ ആനന്ദിന്റെ ഇടപെടലുകളും ഇന്ദിരാഗാന്ധിയെ അസ്വസ്ഥയാക്കിയതായി വിവരണത്തിൽ പറയുന്നു. വിവാഹത്തീയതി എത്രയും വേഗം നിശ്ചയിക്കാൻ മനേകയുടെ അമ്മ സഞ്ജയിനുമേൽ സമ്മർദം ചെലുത്തുന്നുവെന്ന വിവരം ഇന്ദിരയ്ക്ക് ലഭിച്ചിരുന്നു.
ഈ വിവരം ശരിയാണോയെന്ന് അറിയാൻ സഞ്ജയിന്റെ അടുത്ത സുഹൃത്തുക്കളിലൊരാളോട് ഇന്ദിര അന്വേഷിച്ചതായും പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ അമ്മയുടെ ആശങ്കകളൊന്നും സഞ്ജയിന്റെ തീരുമാനത്തെ മാറ്റിയില്ല. മനേകയെ വിവാഹം കഴിക്കണമെന്ന നിലപാടിൽ അദ്ദേഹം ഉറച്ചുനിന്നു.
ഒടുവിൽ കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ സമ്മതത്തോടെ വിവാഹനിശ്ചയം നടന്നു. 1974 സെപ്റ്റംബറിൽ സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയും മനേക ആനന്ദും വിവാഹിതരായി. ഇതോടെ മനേക ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ രാഷ്ട്രീയ കുടുംബങ്ങളിലൊന്നിലെ അംഗമായി.
വിവാഹശേഷം മനേക ഗാന്ധി കുടുംബത്തിലെത്തിയ ആദ്യകാലം സന്തോഷകരമായിരുന്നുവെന്നാണ് സോണിയയുടെ വിവരണത്തിൽ പറയുന്നത്. മനേകയെ ഉത്സാഹഭരിതയും തുറന്നു പെരുമാറുന്ന സ്വഭാവക്കാരിയും ധാരാളം സംസാരിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന യുവതിയുമായാണ് സോണിയ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. പുതിയ കുടുംബാന്തരീക്ഷവുമായി പൊരുത്തപ്പെടാൻ മനേക ശ്രമിച്ചിരുന്നു.
കുടുംബാംഗങ്ങൾക്കൊപ്പം സമയം ചെലവഴിക്കാനും കഥകൾ കേൾക്കാനും മനേകയ്ക്ക് താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നു. സോണിയ പറയുന്ന കഥകൾ കേൾക്കാൻ മനേക പലപ്പോഴും അടുത്തെത്തുമായിരുന്നു. രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെയും സോണിയയുടെയും മകളായ പ്രിയങ്ക ഗാന്ധിയും മനേകയുടെ മുറിയിൽ എത്തി കഥകൾ കേൾക്കാറുണ്ടായിരുന്നുവെന്നാണ് വിവരണം.
ആദ്യകാലത്ത് ഇരുവരും തമ്മിൽ വലിയ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഒരേ കുടുംബത്തിലെ രണ്ട് മരുമക്കളെന്ന നിലയിൽ പരസ്പരം അടുത്തറിയാനുള്ള അവസരവും അവർക്ക് ലഭിച്ചു.
എന്നാൽ ഈ സൗഹൃദാന്തരീക്ഷം ദീർഘകാലം നിലനിന്നില്ല. കുടുംബജീവിതത്തിലെ ചെറിയ അസ്വാരസ്യങ്ങൾ പിന്നീട് കൂടുതൽ ഗൗരവമുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളിലേക്ക് വളരാൻ തുടങ്ങിയെന്നാണ് സോണിയയുടെ വിവരണം.
ഗാന്ധി കുടുംബത്തിനുള്ളിൽ ഇരുവരെയും വിളിച്ചിരുന്ന പേരുകളെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശവും ശ്രദ്ധേയമാണ്. രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ ഭാര്യയായ സോണിയയെ വീട്ടിൽ ‘ബഹുറാണി’ എന്നും സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുടെ ഭാര്യയായ മനേകയെ ‘ചോട്ടി ബഹുറാണി’ എന്നും വിളിച്ചിരുന്നതായാണ് വിവരണം.
ഹിന്ദി കുടുംബപരമ്പരയിൽ മൂത്ത മരുമകളെയും ഇളയ മരുമകളെയും വേർതിരിച്ച് വിളിക്കുന്ന രീതിയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു ഈ പേരുകൾ. രാജീവ് മൂത്ത സഹോദരനും സഞ്ജയ് ഇളയ സഹോദരനുമായിരുന്നതിനാലാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള വിളിപ്പേരുകൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്.
എന്നാൽ ‘ചോട്ടി ബഹുറാണി’ എന്ന വിളിപ്പേര് മനേകയ്ക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നില്ലായിരിക്കാമെന്നാണ് സോണിയയുടെ വിലയിരുത്തൽ.
കുടുംബത്തിൽ ഇരുവർക്കും ഒരേ പരിഗണനയാണ് നൽകിയിരുന്നതെന്നും മരുമക്കൾ എന്നതിലുപരി കുടുംബത്തിലെ പെൺമക്കളെപ്പോലെയാണ് കണ്ടിരുന്നതെന്നും സോണിയ വ്യക്തമാക്കുന്നതായി വിവരണത്തിൽ പറയുന്നു. എങ്കിലും വിളിപ്പേരിലെ വ്യത്യാസം മനേകയ്ക്ക് താൻ രണ്ടാം സ്ഥാനത്താണെന്ന തോന്നൽ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കാമെന്ന് സോണിയ കരുതുന്നു.
ചില അവസരങ്ങളിൽ മനേക തന്നോട് പരുഷമായി സംസാരിച്ചിരുന്നതായും സോണിയ പറയുന്നു. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ കുടുംബത്തിനുള്ളിൽ അനാവശ്യമായ സംഘർഷം ഒഴിവാക്കാനാണ് താൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നതെന്നാണ് അവരുടെ വിശദീകരണം.
മനേകയുടെ ചില പരാമർശങ്ങൾ അസ്വസ്ഥത സൃഷ്ടിച്ചാലും പലപ്പോഴും മൗനം പാലിക്കുകയായിരുന്നു സോണിയയുടെ രീതി. എന്നാൽ കാര്യങ്ങൾ അതിരുകടന്നാൽ സ്വന്തം നിലപാട് വ്യക്തമാക്കാനും അവർ മടിച്ചിരുന്നില്ല. ഇത്തരത്തിലുള്ള ചെറിയ സംഭവങ്ങളാണ് ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ ക്രമേണ അകലം സൃഷ്ടിച്ചതെന്നാണ് സോണിയയുടെ കാഴ്ചപ്പാട്.
സോണിയയും മനേകയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ മാത്രമല്ല, സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുടെയും മനേകയുടെയും ദാമ്പത്യജീവിതത്തിലും സംഘർഷങ്ങൾ ഉടലെടുത്തിരുന്നതായാണ് വിവരണം.
വിവാഹത്തിന്റെ ആദ്യകാലത്തെ അടുപ്പവും ആവേശവും കുറഞ്ഞതോടെ ഇരുവരുടെയും സ്വഭാവവ്യത്യാസങ്ങൾ കൂടുതൽ പ്രകടമായി. ചില വിഷയങ്ങളിൽ സഞ്ജയും മനേകയും തമ്മിൽ രൂക്ഷമായ വാക്കുതർക്കങ്ങൾ ഉണ്ടാകാറുണ്ടായിരുന്നു. കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിലും ഇത്തരം അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ പ്രകടമായിരുന്നതായി സോണിയയുടെ പേരിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന വിവരങ്ങളിൽ പറയുന്നു.
ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ മുന്നിൽവച്ചുപോലും മനേക ദേഷ്യത്തോടെ സംസാരിക്കുകയും ചിലപ്പോൾ കടുത്ത വാക്കുകൾ ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നതായും വിവരണത്തിൽ പരാമർശമുണ്ട്. അതേസമയം, മനേകയുടെ പെരുമാറ്റത്തെ പൂർണമായും കുറ്റപ്പെടുത്തുന്ന സമീപനമല്ല സോണിയ സ്വീകരിക്കുന്നതെന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.
ചെറുപ്പവും സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളിൽ താൽപര്യവുമുള്ള മനേകയ്ക്ക് ഗാന്ധി കുടുംബത്തിലെ നിയന്ത്രിതമായ ജീവിതരീതിയുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നത് എളുപ്പമായിരുന്നിരിക്കില്ലെന്നാണ് സോണിയയുടെ വിലയിരുത്തൽ.
ഗാന്ധി കുടുംബത്തിലെ ഓരോ അംഗത്തിനും വ്യത്യസ്തമായ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും തിരക്കുകളുമുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ദിരാഗാന്ധി പ്രധാനമന്ത്രിയെന്ന നിലയിൽ രാജ്യഭരണത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളിൽ മുഴുകിയിരുന്നു. സഞ്ജയ് ഗാന്ധി തന്റെ വാഹനനിർമാണ പദ്ധതിയിലും പിന്നീട് രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു.
രാജീവ് ഗാന്ധി പൈലറ്റായി ജോലി ചെയ്യുകയായിരുന്നു. സോണിയ ഗാന്ധിയാകട്ടെ കുടുംബജീവിതത്തിലും രാഹുലിന്റെയും പ്രിയങ്കയുടെയും പരിചരണത്തിലും കൂടുതൽ സമയം ചെലവഴിച്ചു. ഇത്തരത്തിലുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ മനേകയ്ക്ക് കുടുംബത്തിനുള്ളിൽ വേണ്ടത്ര കൂട്ടായ്മയും ശ്രദ്ധയും ലഭിച്ചിരുന്നില്ലായിരിക്കാമെന്നാണ് സോണിയയുടെ വിലയിരുത്തൽ. സാമൂഹിക പരിപാടികളിലും സൗഹൃദബന്ധങ്ങളിലും സജീവമായിരുന്ന മനേകയ്ക്ക് ഗാന്ധി കുടുംബത്തിലെ അച്ചടക്കവും നിയന്ത്രണങ്ങളും നിറഞ്ഞ അന്തരീക്ഷം വിരസമായി അനുഭവപ്പെട്ടിരിക്കാം.
കുടുംബാംഗങ്ങൾ എല്ലാവരും സ്വന്തം ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളിൽ മുഴുകിയിരിക്കുമ്പോൾ മനേകയ്ക്ക് ഏകാന്തത അനുഭവപ്പെട്ടിരിക്കാമെന്നും ഈ സാഹചര്യം അവരുടെ പെരുമാറ്റത്തെ സ്വാധീനിച്ചിരിക്കാമെന്നും സോണിയയുടെ വിവരണത്തിൽ സൂചനയുണ്ട്.
ഇതിലൂടെ കുടുംബത്തിനുള്ളിലെ സംഘർഷങ്ങൾക്ക് വ്യക്തിപരമായ സ്വഭാവവ്യത്യാസങ്ങൾക്കൊപ്പം ജീവിതസാഹചര്യങ്ങളും കാരണമായിരുന്നുവെന്ന വിലയിരുത്തലാണ് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കപ്പെടുന്നത്.
1975 ജൂണിൽ ഇന്ത്യയിൽ അടിയന്തരാവസ്ഥ പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ രാജ്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങളുണ്ടായി.
ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള കേന്ദ്രസർക്കാർ കടുത്ത വിമർശനങ്ങൾ നേരിട്ട കാലഘട്ടമായിരുന്നു അത്. പൗരസ്വാതന്ത്ര്യങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുകയും പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കൾ അറസ്റ്റിലാകുകയും മാധ്യമങ്ങൾക്ക് സെൻസർഷിപ്പ് ഏർപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ഔദ്യോഗിക ഭരണപദവി വഹിക്കാതിരുന്ന സഞ്ജയ് ഗാന്ധി രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങളിലും സർക്കാർ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്ന വ്യക്തിയായി ഉയർന്നു.
സഞ്ജയിന്റെ പ്രവർത്തനശൈലിയെക്കുറിച്ച് കോൺഗ്രസിലെ മുതിർന്ന നേതാക്കൾക്കിടയിൽ അസംതൃപ്തിയുണ്ടായിരുന്നു. മുതിർന്നവരുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ വേണ്ടത്ര പരിഗണിക്കാതെ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്നുവെന്ന വിമർശനവും അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ ഉയർന്നു.
സഞ്ജയിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകൾ ഇന്ദിരാഗാന്ധിക്കും ചില ഘട്ടങ്ങളിൽ ആശങ്ക സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നുവെന്നാണ് സോണിയയുടെ പേരിലുള്ള വിവരണം.
ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് മനേകയുടെ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യങ്ങളും കുടുംബത്തിനുള്ളിൽ ചർച്ചയായത്. സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ മനേക കൂടുതൽ സജീവമായി ഇടപെടാൻ തുടങ്ങിയതോടെ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ ആശങ്കകൾ വർധിച്ചതായാണ് വിവരണം. സഞ്ജയ് കടുത്ത നിലപാടുകൾ സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തെ ശാന്തനാക്കാനും കൂടുതൽ ആലോചിച്ച് തീരുമാനമെടുക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കാനും മനേക ശ്രമിച്ചില്ലെന്നാണ് സോണിയയുടെ വിലയിരുത്തൽ.
പകരം സഞ്ജയിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സമീപനങ്ങളെ മനേക പിന്തുണയ്ക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ കൂടുതൽ പങ്കാളിയാകുകയും ചെയ്തുവെന്ന് സോണിയ ആരോപിക്കുന്നതായി നൽകിയിരിക്കുന്ന വിവരണത്തിൽ പറയുന്നു.
ഇത് സഞ്ജയിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ആത്മവിശ്വാസം വർധിപ്പിച്ചെങ്കിലും കുടുംബത്തിനുള്ളിൽ പുതിയ ആശങ്കകൾ സൃഷ്ടിച്ചു.
മനേകയുടെ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യങ്ങൾ വ്യക്തമായതോടെ അവർ ഭാവിയിൽ കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രമായ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകൾ സ്വീകരിക്കുമോയെന്ന ചോദ്യവും ഉയർന്നു.
മനേകയുടെ വർധിച്ചുവരുന്ന രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകളെക്കുറിച്ച് ഇന്ദിരാഗാന്ധി നടത്തിയതായി പറയപ്പെടുന്ന ഒരു പരാമർശവും ഈ വിവരണത്തിൽ ഇടംപിടിക്കുന്നു. മനേകയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ‘അവൾക്ക് ഇപ്പോഴേ ചിറകുകൾ മുളച്ചുതുടങ്ങി’ എന്ന അർഥത്തിലുള്ള പരാമർശം ഇന്ദിര നടത്തിയെന്നാണ് പറയുന്നത്.
അന്നത്തെ ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥനായ പി.എൻ. ധറിനോടാണ് ഇന്ദിര ഇങ്ങനെ അഭിപ്രായപ്പെട്ടതെന്നാണ് വിവരണം. എന്നാൽ പി.എൻ. ധർ അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്ത് പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു എന്നതാണ് ചരിത്രപരമായി ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യം.
മനേകയുടെ രാഷ്ട്രീയ അഭിലാഷങ്ങൾ കുടുംബത്തിലെ മുതിർന്ന അംഗങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചുതുടങ്ങിയെന്ന സൂചനയായാണ് ഈ പരാമർശത്തെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. തുടർന്ന് സഞ്ജയ് ഗാന്ധിക്കൊപ്പം രാഷ്ട്രീയ പരിപാടികളിൽ മനേകയും പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. പൊതുപ്രവർത്തനങ്ങളോടുള്ള അവരുടെ താൽപര്യവും വർധിച്ചു.
രാഷ്ട്രീയരംഗത്ത് സ്വന്തം വ്യക്തിത്വം സ്ഥാപിക്കാനുള്ള മനേകയുടെ ശ്രമങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ‘സൂര്യ’ എന്ന മാസികയും ആരംഭിച്ചു.
മനേക എഡിറ്ററായിരുന്ന ഈ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിൽ അവരുടെ അമ്മയും പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. രാഷ്ട്രീയ വിഷയങ്ങൾക്കും സമകാലിക സംഭവങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിയ മാസികയായിരുന്നു ‘സൂര്യ’.
ഇതോടെ മനേകയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഗാന്ധി കുടുംബത്തിന്റെ സ്വകാര്യജീവിതത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ പൊതുരാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കും വ്യാപിച്ചു.
സോണിയയും മനേകയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിലെ അസ്വാരസ്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാൻ പിന്നീട് നടന്ന സംഭവങ്ങളും പ്രധാനമാണ്.
1980 ജൂൺ 23ന് വിമാനാപകടത്തിൽ സഞ്ജയ് ഗാന്ധി മരിച്ചതോടെ കുടുംബത്തിന്റെ സാഹചര്യങ്ങൾ അടിമുടി മാറി. സഞ്ജയിന്റെ അപ്രതീക്ഷിത മരണം ഇന്ദിരാഗാന്ധിക്കും കുടുംബാംഗങ്ങൾക്കും വലിയ ആഘാതമായിരുന്നു. അതോടൊപ്പം സഞ്ജയിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യം ആരിലൂടെ മുന്നോട്ടുപോകുമെന്ന ചോദ്യവും ഉയർന്നു.
സഞ്ജയിന്റെ മരണശേഷം മനേകയുടെ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യങ്ങളും കുടുംബത്തിനുള്ളിലെ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളും കൂടുതൽ പ്രകടമായി. 1982ൽ മനേക ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വസതി വിട്ടുപോയത് കുടുംബത്തിലെ ഭിന്നത പരസ്യമാകുന്നതിലെ നിർണായക സംഭവമായി. പിന്നീട് മനേക സ്വതന്ത്രമായ രാഷ്ട്രീയപാത സ്വീകരിച്ചു. കാലക്രമേണ അവർ ബിജെപിയുടെ പ്രമുഖ നേതാക്കളിലൊരാളായി മാറി.
അതേസമയം രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ മരണശേഷം കോൺഗ്രസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലേക്ക് എത്തിയ സോണിയ ഗാന്ധി പാർട്ടിയുടെ ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ പ്രധാന മുഖമായി ഉയർന്നു. ഇതോടെ ഒരുകാലത്ത് ഒരേ കുടുംബത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന രണ്ട് മരുമക്കൾ ഇന്ത്യയിലെ വ്യത്യസ്ത രാഷ്ട്രീയധാരകളുടെ പ്രതിനിധികളായി മാറി.
സോണിയയും മനേകയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ അകലം വർധിച്ചതിന് ഒരു കാരണം മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നതെന്ന് പറയാനാവില്ല. പ്രായവ്യത്യാസം, വ്യക്തിത്വത്തിലെ വ്യത്യാസങ്ങൾ, കുടുംബത്തിനുള്ളിലെ സ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണകൾ, കൂട്ടുകുടുംബജീവിതത്തിലെ നിയന്ത്രണങ്ങൾ, സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, മനേകയുടെ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ അഭിലാഷങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ബന്ധത്തെ സ്വാധീനിച്ച ഘടകങ്ങളായി ഈ വിവരണങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
സോണിയയുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ, മനേകയുടെ ചില പെരുമാറ്റങ്ങൾ കുടുംബാന്തരീക്ഷത്തെ ബാധിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ മനേകയുടെ സ്വന്തം അനുഭവങ്ങളും കാഴ്ചപ്പാടുകളും പരിഗണിക്കാതെ ഈ കുടുംബസംഘർഷങ്ങളുടെ പൂർണചിത്രം മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല.
ഗാന്ധി കുടുംബത്തിലെ ഈ ബന്ധങ്ങൾ വെറും സ്വകാര്യജീവിതത്തിലെ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളായി മാത്രം ഒതുങ്ങിയില്ല. പിന്നീട് ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വ്യത്യസ്ത ദിശകളിലേക്ക് നീങ്ങിയ രണ്ട് കുടുംബശാഖകളുടെ ചരിത്രവുമായി അവ ബന്ധപ്പെട്ടു.
ഒരുകാലത്ത് ഒരേ വീട്ടിൽ ‘ബഹുറാണി’ എന്നും ‘ചോട്ടി ബഹുറാണി’ എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന സോണിയയും മനേകയും പിന്നീട് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത രാഷ്ട്രീയപാതകളിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചുവെന്നതാണ് ഈ കുടുംബചരിത്രത്തിലെ ശ്രദ്ധേയമായ വസ്തുത. വ്യക്തിപരമായ ബന്ധങ്ങളിലെ വിള്ളലുകൾ എങ്ങനെയാണ് രാഷ്ട്രീയ അകലങ്ങളുമായി കൂടിച്ചേരുന്നതെന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമായും ഈ സംഭവങ്ങളെ കാണാം.
