ഗാസിയാബാദ്: രാജ്യാന്തര തലത്തിൽ വർധിച്ചുവരുന്ന അഴിമതി, സാമ്പത്തിക തട്ടിപ്പുകൾ, കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ, ബിനാമി സ്വത്ത് സമ്പാദനം, ക്രിപ്‌റ്റോകറൻസി ഉപയോഗിച്ചുള്ള നിയമവിരുദ്ധ സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകൾ തുടങ്ങിയ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ ഫലപ്രദമായി അന്വേഷിക്കുന്നതിന് വിദേശ രാജ്യങ്ങളിലെ നിയമപാലകർക്കും അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും പ്രത്യേക പരിശീലനം നൽകി ഇന്ത്യ. 16 രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള 24 ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കാണ് സെൻട്രൽ ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇൻവെസ്റ്റിഗേഷൻ (സിബിഐ) ഒരാഴ്ച നീണ്ടുനിന്ന പ്രത്യേക പരിശീലന പരിപാടി സംഘടിപ്പിച്ചത്.
അഴിമതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സങ്കീർണമായ കേസുകളിൽ തെളിവുകൾ ശേഖരിക്കുക, അനധികൃത സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകളുടെ ഉറവിടം കണ്ടെത്തുക, കുറ്റകൃത്യങ്ങളിലൂടെ സമ്പാദിച്ച സ്വത്തുക്കൾ തിരിച്ചറിയുക, രാജ്യാതിർത്തികൾ കടന്നുള്ള പണമിടപാടുകളുടെ ശൃംഖലകൾ കണ്ടെത്തുക തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പ്രാവീണ്യം വർധിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു പരിപാടിയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.
സാമ്പത്തിക കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ പരമ്പരാഗത രീതികളിൽനിന്ന് മാറി കൂടുതൽ സാങ്കേതിക സ്വഭാവം കൈവരിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ ഡിജിറ്റൽ ഫോറൻസിക് പരിശോധനകൾ, സാമ്പത്തിക വിവരങ്ങളുടെ വിശകലനം, ക്രിപ്‌റ്റോകറൻസി ഇടപാടുകളുടെ നിരീക്ഷണം, അന്താരാഷ്ട്ര നിയമസഹായ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് അന്വേഷണരംഗത്ത് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലെ അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ഇന്ത്യയുടെ അന്വേഷണ പരിചയവും സാങ്കേതിക വൈദഗ്ധ്യവും പരിചയപ്പെടുത്തുന്ന പരിശീലന പരിപാടി സംഘടിപ്പിച്ചത്.
ഇന്ത്യൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ഇന്ത്യൻ ടെക്നിക്കൽ ആൻഡ് ഇക്കണോമിക് കോ-ഓപ്പറേഷൻ (ഐടിഇസി) പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായാണ് സിബിഐ അന്താരാഷ്ട്ര പരിശീലന പരിപാടി സംഘടിപ്പിച്ചത്. നവംബർ നാലിന് ആരംഭിച്ച പരിശീലനം നവംബർ പത്തിന് സമാപിച്ചു. ഉത്തർപ്രദേശിലെ ഗാസിയാബാദിലുള്ള സിബിഐ അക്കാദമിയിലായിരുന്നു പരിപാടി.
സിബിഐ സ്പെഷ്യൽ ഡയറക്ടർ എൻ. വേണുഗോപാലിന്റെ അധ്യക്ഷതയിൽ നവംബർ പത്തിന് സമാപനച്ചടങ്ങ് നടന്നു. 11 വനിതകളും 13 പുരുഷന്മാരുമടക്കം 24 ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ് പരിശീലനത്തിൽ പങ്കെടുത്തത്.
വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലെ അന്വേഷണ ഏജൻസികൾ തമ്മിലുള്ള സഹകരണം മെച്ചപ്പെടുത്തുക, അഴിമതി അന്വേഷണങ്ങളിലെ മികച്ച പ്രവർത്തനരീതികൾ പരസ്പരം പങ്കുവയ്ക്കുക, സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സഹായത്തോടെ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ കണ്ടെത്താനുള്ള ശേഷി വർധിപ്പിക്കുക എന്നിവയ്ക്കാണ് പരിശീലനത്തിൽ പ്രാധാന്യം നൽകിയത്.
അഴിമതിയും സാമ്പത്തിക കുറ്റകൃത്യങ്ങളും പലപ്പോഴും ഒന്നിലധികം രാജ്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ അന്വേഷണ ഏജൻസികൾ തമ്മിലുള്ള വിവരകൈമാറ്റവും ഏകോപനവും നിർണായകമാണ്. ഇത്തരത്തിലുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര പരിശീലന പരിപാടികൾ അതിർത്തികൾ കടന്നുള്ള കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ അന്വേഷിക്കുന്നതിനുള്ള സഹകരണ സംവിധാനങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ സഹായിക്കുമെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ.
ആധുനിക സാമ്പത്തിക കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ ഡിജിറ്റൽ തെളിവുകൾക്ക് വർധിച്ചുവരുന്ന പ്രാധാന്യം കണക്കിലെടുത്ത് അവ ശാസ്ത്രീയമായി ശേഖരിക്കുന്നതിനും പരിശോധിക്കുന്നതിനുമുള്ള രീതികൾ പരിശീലനത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമായിരുന്നു.
കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ, മൊബൈൽ ഫോണുകൾ, ഇലക്ട്രോണിക് രേഖകൾ, ഡിജിറ്റൽ സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകൾ തുടങ്ങിയവയിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ അന്വേഷണത്തിന് എങ്ങനെ പ്രയോജനപ്പെടുത്താമെന്നതിനെക്കുറിച്ച് ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് വിശദീകരണം നൽകി.
ഡിജിറ്റൽ തെളിവുകളുടെ ആധികാരികത ഉറപ്പാക്കുക, തെളിവുകളുടെ സുരക്ഷിതമായ സൂക്ഷിപ്പും കൈമാറ്റവും ഉറപ്പുവരുത്തുക, കോടതിയിൽ സമർപ്പിക്കാവുന്ന രീതിയിൽ അവ വിശകലനം ചെയ്യുക തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളും പരിശീലനത്തിന്റെ ഭാഗമായി.
അഴിമതി കേസുകളിൽ നേരിട്ടുള്ള സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകൾക്ക് പുറമെ ഇലക്ട്രോണിക് ആശയവിനിമയങ്ങളും ഡിജിറ്റൽ രേഖകളും നിർണായക തെളിവുകളാകാറുണ്ട്. അതിനാൽ സാങ്കേതിക പരിശോധനകളിൽ അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് പ്രാവീണ്യം ഉണ്ടായിരിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയും പരിശീലനത്തിൽ വിശദീകരിച്ചു.
ക്രിപ്‌റ്റോ കറൻസിയും മറ്റ് ഡിജിറ്റൽ സാമ്പത്തിക സംവിധാനങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന നിയമവിരുദ്ധ ഇടപാടുകൾ കണ്ടെത്തുന്നതിനുള്ള അന്വേഷണരീതികൾ പരിശീലനത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വിഷയമായിരുന്നു.
പരമ്പരാഗത ബാങ്കിങ് സംവിധാനങ്ങൾക്ക് പുറത്തുള്ള ചില ഡിജിറ്റൽ ഇടപാടുകൾ സാമ്പത്തിക കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെ അന്വേഷണത്തിൽ പുതിയ വെല്ലുവിളികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച് ക്രിപ്‌റ്റോകറൻസി ഉപയോഗിച്ച് പണം കൈമാറ്റം ചെയ്യുകയും വിവിധ ഡിജിറ്റൽ വാലറ്റുകളിലൂടെയും ഇടപാട് സംവിധാനങ്ങളിലൂടെയും അതിന്റെ ഉറവിടം മറച്ചുവയ്ക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ സാങ്കേതിക വിശകലനം ആവശ്യമാണ്.
ഇത്തരം ഇടപാടുകളുടെ പാത കണ്ടെത്തുന്നതിനുള്ള ബ്ലോക്ക്ചെയിൻ വിശകലനരീതികൾ, സംശയാസ്പദമായ സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നതിനുള്ള മാർഗങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ ആസ്തികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അന്വേഷണ വെല്ലുവിളികൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് അവബോധം നൽകി.
കുറ്റകൃത്യങ്ങളിലൂടെ സമ്പാദിച്ച പണം വിവിധ അക്കൗണ്ടുകളിലേക്കും സ്ഥാപനങ്ങളിലേക്കും കൈമാറി അതിന്റെ യഥാർഥ ഉറവിടം മറച്ചുവയ്ക്കുന്ന രീതികൾ തിരിച്ചറിയുന്നതിനും പരിശീലനത്തിൽ പ്രാധാന്യം നൽകി. അഴിമതിയിലൂടെ സമ്പാദിച്ച പണം ഭൂമി, കെട്ടിടങ്ങൾ, വ്യാപാര സ്ഥാപനങ്ങൾ, ഓഹരികൾ, മറ്റ് സാമ്പത്തിക ആസ്തികൾ എന്നിവയിൽ നിക്ഷേപിച്ച് മറച്ചുവയ്ക്കുന്ന രീതികൾ അന്വേഷണ ഏജൻസികൾക്ക് വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ്.
യഥാർഥ ഉടമസ്ഥാവകാശം മറച്ചുവയ്ക്കുന്നതിനായി മറ്റുള്ളവരുടെ പേരിൽ സ്വത്തുക്കൾ വാങ്ങുക, കടലാസിൽ മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്ന കമ്പനികൾ രൂപീകരിക്കുക, ഒന്നിലധികം സ്ഥാപനങ്ങൾ വഴി പണം കൈമാറ്റം ചെയ്യുക തുടങ്ങിയ രീതികൾ സാമ്പത്തിക കുറ്റകൃത്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അന്വേഷണങ്ങളിൽ പരിശോധിക്കേണ്ടിവരാറുണ്ട്.
ഇത്തരം ബിനാമി ഇടപാടുകളും ഷെൽ കമ്പനികളുടെ ശൃംഖലകളും കണ്ടെത്തുന്നതിനുള്ള അന്വേഷണ സമീപനങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരിശീലനത്തിൽ വിശദീകരിച്ചു. സംശയാസ്പദമായ സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകൾ പരിശോധിക്കുന്നതോടൊപ്പം സ്വത്തുക്കളുടെ യഥാർഥ ഗുണഭോക്താക്കളെ കണ്ടെത്തുക, സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശ ഘടന വിശകലനം ചെയ്യുക, വിവിധ സാമ്പത്തിക രേഖകൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പരിശോധിക്കുക തുടങ്ങിയ നടപടികളുടെ പ്രാധാന്യവും ചർച്ച ചെയ്തു.
അഴിമതി കേസുകളിൽ കുറ്റക്കാരെ കണ്ടെത്തുകയും ശിക്ഷ ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിന് പുറമെ കുറ്റകൃത്യങ്ങളിലൂടെ സമ്പാദിച്ച സ്വത്തുക്കൾ തിരിച്ചുപിടിക്കുന്നതും നിർണായകമാണ്. ഇതിനായി സാമ്പത്തിക ആസ്തികൾ കണ്ടെത്തൽ, മരവിപ്പിക്കൽ, കണ്ടുകെട്ടൽ, നിയമപരമായ നടപടികളിലൂടെ വീണ്ടെടുക്കൽ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവിധ നിയമവശങ്ങൾ പരിശീലനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.
സ്വത്തുക്കൾ കണ്ടുകെട്ടുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സിവിൽ, ക്രിമിനൽ നിയമനടപടികൾ, അന്വേഷണത്തിൽ ശേഖരിക്കുന്ന തെളിവുകൾ കോടതിയിൽ ഫലപ്രദമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള മാർഗങ്ങൾ, കുറ്റകൃത്യങ്ങളിലൂടെ സമ്പാദിച്ച ആസ്തികളുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശം തെളിയിക്കുന്നതിലെ വെല്ലുവിളികൾ എന്നിവയും വിശദീകരിച്ചു.
ഒരു രാജ്യത്ത് നടന്ന കുറ്റകൃത്യത്തിലൂടെ സമ്പാദിച്ച പണം മറ്റൊരു രാജ്യത്ത് നിക്ഷേപിക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ അന്വേഷണ ഏജൻസികൾ തമ്മിലുള്ള നിയമസഹായവും വിവരകൈമാറ്റവും ആവശ്യമായി വരും. ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ അന്താരാഷ്ട്ര സഹകരണത്തിന്റെ പ്രാധാന്യവും പരിശീലനത്തിൽ എടുത്തുകാട്ടി.
പരിശീലന പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി വിദേശ ഉദ്യോഗസ്ഥർ ന്യൂഡൽഹിയിലെ സിബിഐ ആസ്ഥാനവും സന്ദർശിച്ചു. ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന അന്വേഷണ ഏജൻസിയായ സിബിഐയുടെ പ്രവർത്തനരീതികളും സാങ്കേതിക സംവിധാനങ്ങളും അടുത്തറിയാനുള്ള അവസരമാണ് സന്ദർശനത്തിലൂടെ ലഭിച്ചത്.
സിബിഐയുടെ നെറ്റ്‌വർക്ക് ഫോർ എവിഡൻസ് ട്രേസിങ്, റിസർച്ച് ആൻഡ് അനാലിസിസ് (നെട്ര) ലബോറട്ടറിയുടെയും ഗ്ലോബൽ ഓപ്പറേഷൻസ് സെന്ററിന്റെയും പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തി. ഡിജിറ്റൽ തെളിവുകളുടെ വിശകലനം, സാങ്കേതിക വിവരങ്ങളുടെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തൽ, അന്വേഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവരങ്ങളുടെ ഏകോപനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ആധുനിക സാങ്കേതിക സംവിധാനങ്ങൾ വഹിക്കുന്ന പങ്കിനെക്കുറിച്ച് ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ധാരണ നേടാൻ സന്ദർശനം സഹായിച്ചു.
സാങ്കേതികവിദ്യയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ വർധിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ അന്വേഷണ ഏജൻസികളുടെ ശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഇത്തരം സംവിധാനങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യവും സന്ദർശനത്തിലൂടെ വ്യക്തമാക്കപ്പെട്ടു.
ബോട്സ്വാന, ലെബനൻ, മാലി, മൗറീഷ്യസ്, നൈജീരിയ, ടാൻസാനിയ, സിംബാബ്‌വെ, എത്യോപ്യ, ഘാന, ഇറാഖ്, മഡഗാസ്കർ, മാലിദ്വീപ്, മ്യാൻമർ, നമീബിയ, പനാമ, പരാഗ്വേ എന്നീ 16 രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ് പരിശീലനത്തിൽ പങ്കെടുത്തത്.
ആഫ്രിക്ക, ഏഷ്യ, അമേരിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡങ്ങളിലെ വിവിധ രാജ്യങ്ങളുടെ പങ്കാളിത്തം പരിപാടിയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു. വ്യത്യസ്ത നിയമസംവിധാനങ്ങളും അന്വേഷണരീതികളും പിന്തുടരുന്ന രാജ്യങ്ങളിൽനിന്നുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഒരുമിച്ച് പരിശീലനത്തിൽ പങ്കെടുത്തത് പരസ്പര അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവയ്ക്കുന്നതിനും അന്വേഷണരംഗത്തെ വെല്ലുവിളികളെക്കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്യുന്നതിനും അവസരമൊരുക്കി.
പരിശീലനത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഡൽഹിയിലെ ചരിത്രപരവും സാംസ്കാരികവുമായ പ്രാധാന്യമുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ സന്ദർശിക്കുന്നതിനുള്ള പരിപാടിയും സംഘടിപ്പിച്ചു. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രവും സാംസ്കാരിക പൈതൃകവും അടുത്തറിയുന്നതിനൊപ്പം വിവിധ രാജ്യങ്ങളിൽനിന്നുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥർ തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദവും പരസ്പര ധാരണയും വളർത്തുന്നതിനും സന്ദർശനം സഹായിച്ചു.
അഴിമതിയും സാമ്പത്തിക കുറ്റകൃത്യങ്ങളും രാജ്യാതിർത്തികൾക്കുള്ളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ അന്താരാഷ്ട്ര അന്വേഷണ സഹകരണം കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത വർധിച്ചു വരികയാണ്. കുറ്റകൃത്യങ്ങളിലൂടെ സമ്പാദിച്ച പണം വിദേശ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടുകളിലേക്കോ കമ്പനികളിലേക്കോ ഡിജിറ്റൽ ആസ്തികളിലേക്കോ മാറ്റുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഒരു രാജ്യത്തെ അന്വേഷണ ഏജൻസിയുടെ പ്രവർത്തനം മാത്രം മതിയാകണമെന്നില്ല. വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലെ നിയമപാലക ഏജൻസികൾ തമ്മിലുള്ള ഏകോപനവും വിവരകൈമാറ്റവും സാങ്കേതിക സഹകരണവും ഇത്തരം കേസുകളുടെ അന്വേഷണത്തിൽ നിർണായകമാണ്.
ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ സിബിഐ സംഘടിപ്പിച്ച അന്താരാഷ്ട്ര പരിശീലന പരിപാടി അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പ്രൊഫഷണൽ ശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നതിനൊപ്പം രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സഹകരണത്തിനും പുതിയ അവസരങ്ങൾ തുറക്കുന്നതാണ്. ഇന്ത്യൻ ടെക്നിക്കൽ ആൻഡ് ഇക്കണോമിക് കോ-ഓപ്പറേഷൻ പദ്ധതിയിലൂടെ വിവിധ രാജ്യങ്ങളുമായി സാങ്കേതിക പരിജ്ഞാനവും പ്രവർത്തനപരിചയവും പങ്കുവയ്ക്കുന്ന ഇന്ത്യയുടെ ശ്രമങ്ങളുടെ തുടർച്ചയായും പരിപാടിയെ കാണാം.
അഴിമതിക്കെതിരായ അന്വേഷണങ്ങൾ കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയവും സാങ്കേതികവിദ്യാധിഷ്ഠിതവും അന്താരാഷ്ട്ര സഹകരണത്തിലൂന്നിയതുമാക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ സംഘടിപ്പിച്ച ഈ പരിശീലനം, സാമ്പത്തിക കുറ്റകൃത്യങ്ങൾക്കെതിരായ ആഗോള പോരാട്ടത്തിൽ അന്വേഷണ ഏജൻസികൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള സുപ്രധാന ചുവടുവയ്പായാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.
