തിരുവനന്തപുരം മൃഗശാല: മാറ്റണമോ? മാറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കണമോ?: വർഗ്ഗീസ് പ്ലാമ്മൂട്ടിൽ

മൃഗക്ഷേമവും നഗരത്തിന്റെ പൈതൃകവും ഒരുമിപ്പിക്കുന്ന മൂന്നാമതൊരു വഴി കേരളം ആലോചിക്കേണ്ട സമയമാണോ?

തിരുവനന്തപുരം മൃഗശാലയെക്കുറിച്ചുള്ള വാർത്തകൾ വായിക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് അത് വെറുമൊരു മൃഗശാലയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയായി തോന്നുന്നില്ല. ജീവിതത്തിലെ ഏഴു വർഷങ്ങൾ തിരുവനന്തപുരത്ത് ചെലവഴിച്ച ഒരാളെന്ന നിലയിൽ അതിനോടൊപ്പം ഒരുപാട് വ്യക്തിപരമായ ഓർമ്മകളും എനിക്കുണ്ട്.

ഞങ്ങളുടെ കുട്ടികൾ ജനിച്ചത് തിരുവനന്തപുരത്താണ്. അവർ ചെറുപ്പമായിരുന്നപ്പോൾ പലപ്പോഴും ഞങ്ങൾ മൃഗശാലയിലും മ്യൂസിയം വളപ്പിലും പോകുമായിരുന്നു. വിശാലമായ പുൽത്തകിടികളിൽ കുടുംബങ്ങൾ വൈകുന്നേരങ്ങൾ ചെലവഴിക്കുന്നതും കുട്ടികൾ കളിക്കുന്നതും ഇന്നും ഓർമ്മയിലുണ്ട്. ചില വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ പൊതുശബ്ദ സംവിധാനത്തിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തിയിരുന്ന സംഗീതവും ആ ഓർമ്മകളുടെ ഭാഗമാണ്.

ഞങ്ങളുടെ വീട്ടിൽനിന്ന് ചിലപ്പോഴൊക്കെ സിംഹങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനം പോലും കേൾക്കാമായിരുന്നു.

അതുകൊണ്ട് തിരുവനന്തപുരം മൃഗശാല എനിക്ക് കൂടുകളിലടച്ച കുറെ മൃഗങ്ങളുടെ സ്ഥലം മാത്രമായിരുന്നില്ല. നഗരത്തിന്റെ പച്ചപ്പിന്റെയും കുടുംബജീവിതത്തിന്റെയും കുട്ടിക്കാല കൗതുകങ്ങളുടെയും ഒരു ഭാഗമായിരുന്നു അത്.

ഇപ്പോൾ ആ മൃഗശാലയുടെ ഭാവിയെക്കുറിച്ച് കേരളത്തിൽ ഗൗരവമായ ചർച്ച നടക്കുകയാണ്.

മുഖ്യമന്ത്രി വി.ഡി. സതീശൻ മൃഗശാലയെ കൂടുതൽ വിശാലവും സ്വാഭാവികവുമായ പരിസരത്തിലേക്ക് മാറ്റുന്നതിനുള്ള ആശയം മുന്നോട്ടുവച്ചിട്ടുണ്ട്. നെയ്യാർ, പാലോട് തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങൾ ചർച്ചയിൽ വന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും പുതിയ സ്ഥലം സംബന്ധിച്ച് അന്തിമ തീരുമാനം ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്നാണ് ലഭ്യമായ റിപ്പോർട്ടുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്. Onmanorama

ആ ആശയത്തിന് പിന്നിലുള്ള മൃഗക്ഷേമപരമായ ചിന്ത മനസ്സിലാക്കാൻ പ്രയാസമില്ല.

കടുവകൾക്കും സിംഹങ്ങൾക്കും കരടികൾക്കും ആനകൾക്കും മറ്റു വലിയ മൃഗങ്ങൾക്കും നഗരമധ്യത്തിലെ പരിമിതമായ സ്ഥലത്തേക്കാൾ വിശാലവും പ്രകൃതിയോട് ചേർന്നതുമായ ആവാസവ്യവസ്ഥ ലഭിക്കുന്നത് നല്ലതല്ലേ?

തീർച്ചയായും അതൊരു ഗൗരവമായ ചോദ്യം തന്നെയാണ്.

എന്നാൽ മറ്റൊരു ചോദ്യവും ചോദിക്കണം.

അതിനായി നഗരത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് 167 വർഷത്തോളമായി നിലകൊള്ളുന്ന ഈ സ്ഥാപനത്തിന്റെ സ്വഭാവം പൂർണമായി ഇല്ലാതാക്കേണ്ടതുണ്ടോ?

ഒരു മൃഗശാല മാത്രമല്ല
1859-ൽ സ്ഥാപിതമായ തിരുവനന്തപുരം മൃഗശാല ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള മൃഗശാലകളിലൊന്നാണ്. കേരള സർക്കാരിന്റെ മ്യൂസിയം-മൃഗശാല വകുപ്പ് പറയുന്നതനുസരിച്ച് പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 14 ലക്ഷം പേർ ഇവിടെ എത്തുന്നു. പഴയ ഇരുമ്പഴിക്കൂടുകളും സിമന്റ് നിലയുള്ള കൂടുകളും ഘട്ടംഘട്ടമായി മാറ്റി കൂടുതൽ വിശാലവും പ്രകൃതിയോട് ചേർന്നതുമായ enclosure-കൾ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ടെന്നും വകുപ്പ് പറയുന്നു. Directorate of Museums and Zoos

അതുകൊണ്ട് ഇന്ന് നമ്മുടെ മുന്നിലുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് “പഴയ മൃഗശാല അതേപടി നിലനിർത്തുക” അല്ലെങ്കിൽ “എല്ലാം മാറ്റിക്കളയുക” എന്ന രണ്ടു വഴികൾ മാത്രമാകേണ്ടതില്ല.

മൂന്നാമതൊരു വഴി ഉണ്ടാകുമോ?

ആ ചോദ്യം ചോദിക്കാൻ എന്നെ പ്രേരിപ്പിച്ചത് അടുത്തിടെ കണ്ട ഒരു ടെലിവിഷൻ പരിപാടിയാണ്.

സിംഗപ്പൂർ നൽകുന്ന പാഠം
ബെനഡിക്ട് കംബർബാച്ച് അവതരിപ്പിക്കുന്ന പ്രകൃതി ഡോക്യുമെന്ററിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു ടെലിവിഷൻ ചർച്ചയിലാണ് സിംഗപ്പൂരിന്റെ “City in Nature” എന്ന ആശയം വീണ്ടും ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടത്.

നഗരവികസനവും പ്രകൃതിയും പരസ്പരം ശത്രുക്കളാകേണ്ടതില്ല എന്നതാണ് ആ ആശയത്തിന്റെ ലളിതമായ സന്ദേശം.

വലിയ നഗരത്തിനുള്ളിൽ മരങ്ങളും ഉദ്യാനങ്ങളും ജലാശയങ്ങളും ജൈവവൈവിധ്യവും മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, തിരുവനന്തപുരം പോലൊരു നഗരത്തിന് അതിൽനിന്ന് എന്തെങ്കിലും പഠിക്കാനാകില്ലേ?

സിംഗപ്പൂരിനെ അതേപടി പകർത്തണമെന്നല്ല.

കേരളത്തിന് കേരളത്തിന്റെ സാഹചര്യത്തിന് അനുയോജ്യമായ പരിഹാരമാണ് വേണ്ടത്.

ന്യൂയോർക്കും മറ്റൊരു ഉദാഹരണം
ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് Central Park നിലനിൽക്കുന്നു.

അതിന്റെ ഉള്ളിൽ ചെറിയൊരു മൃഗശാലയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

ഇത് തിരുവനന്തപുരം മൃഗശാലയ്ക്ക് നേരിട്ടുള്ള മാതൃകയാണെന്ന് പറയാനാവില്ല. ഭൂമിശാസ്ത്രവും ചരിത്രവും നഗരഘടനയും വ്യത്യസ്തമാണ്.

എന്നാൽ അതിൽനിന്ന് ഒരു ആശയം സ്വീകരിക്കാം:

ഒരു വലിയ നഗരത്തിലെ പച്ചപ്പ്, പൊതുസ്ഥലം, പ്രകൃതി വിദ്യാഭ്യാസം, നിയന്ത്രിതമായ വന്യജീവി സാന്നിധ്യം എന്നിവ പരസ്പരം വിരുദ്ധമാകണമെന്നില്ല.

എന്തുകൊണ്ട് മൂന്നാമതൊരു വഴി ചിന്തിക്കരുത്?
വലിയ മൃഗങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ സ്ഥലം ആവശ്യമാണെങ്കിൽ അവയെ നെയ്യാർ പോലെയുള്ള അനുയോജ്യമായ വിശാലപ്രദേശത്ത് ആധുനികവും പ്രകൃതിസൗഹൃദവുമായ zoological facility-യിലേക്ക് മാറ്റാം.

അതേസമയം ഇപ്പോഴത്തെ തിരുവനന്തപുരം മൃഗശാല പൂർണമായും ഇല്ലാതാക്കേണ്ടതുണ്ടോ?

അതിന്റെ ഒരു ഭാഗം Urban Nature, Biodiversity and Heritage Park എന്ന രീതിയിൽ പുനർരൂപകൽപ്പന ചെയ്യാൻ കഴിയില്ലേ?

വലിയ മൃഗങ്ങളെ മാറ്റിയാലും അനുയോജ്യമായ ചെറിയ ജീവിവർഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, ചിത്രശലഭങ്ങൾ, സസ്യജാലം, ജൈവവൈവിധ്യ പഠനകേന്ദ്രങ്ങൾ, കുട്ടികൾക്കുള്ള പ്രകൃതി വിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയവ അവിടെ തുടരാനാവില്ലേ?

മ്യൂസിയവും ആർട്ട് ഗാലറിയും ഉദ്യാനങ്ങളും മൃഗശാലയുടെ പൈതൃകവും ചേർന്ന് ആ പ്രദേശത്തെ നഗരത്തിന്റെ കൂടുതൽ മനോഹരമായ ഒരു പൊതുസാംസ്കാരിക-പ്രകൃതി കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റാൻ കഴിയില്ലേ?

അങ്ങനെയെങ്കിൽ നമുക്ക് രണ്ടും നേടാം.

മൃഗങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ സ്വാഭാവികമായ ജീവിതപരിസരം.

മനുഷ്യർക്കായി നഗരത്തിന്റെ പച്ചപ്പും പൈതൃകവും.

നെയ്യാറിലേക്കുള്ള മാറ്റവും ലളിതമായ കാര്യമല്ല
വലിയൊരു മൃഗശാല വനമേഖലയോട് ചേർന്ന പ്രദേശത്തേക്ക് മാറ്റുക എന്നത് കേൾക്കുന്നതുപോലെ ലളിതമായ പദ്ധതിയല്ല.

പുതിയ zoological park-ന് മൃഗങ്ങളുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥ മാത്രം പോരാ. വെറ്ററിനറി ആശുപത്രി, quarantine സൗകര്യങ്ങൾ, ഭക്ഷണം തയ്യാറാക്കാനുള്ള കേന്ദ്രങ്ങൾ, ജീവനക്കാരുടെ താമസം, വാഹനപാർക്കിങ്, റോഡുകൾ, സന്ദർശക സൗകര്യങ്ങൾ തുടങ്ങി വലിയ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്. നിലവിലെ റിപ്പോർട്ടുകൾ ഒരു പുതിയ ലോകോത്തര facility-യുടെ ചെലവ് ₹500 കോടി കവിയാമെന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. നെയ്യാർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള വനമേഖലകളോട് ചേർന്ന സ്ഥലങ്ങൾ പരിഗണിക്കുമ്പോൾ പരിസ്ഥിതി പഠനങ്ങളും നിയമാനുസൃത അനുമതികളും ആവശ്യമായിരിക്കും. Onmanorama

അതുകൊണ്ട് തീരുമാനം വേഗത്തിൽ എടുക്കേണ്ടതല്ല.

മൃഗക്ഷേമമാണ് ഒന്നാമത്
ഈ ചർച്ചയിൽ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമായിരിക്കണം.

മൃഗങ്ങളെ മനുഷ്യരുടെ വിനോദത്തിനായി ചെറിയ കൂടുകളിൽ അടച്ചുവയ്ക്കുന്ന പഴയകാല മൃഗശാലാ സങ്കൽപ്പത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുപോകാൻ പാടില്ല.

ആധുനിക മൃഗശാലകളുടെ ലക്ഷ്യം conservation, animal welfare, education, research എന്നിവയായിരിക്കണം.

തിരുവനന്തപുരം മൃഗശാലയിലും പഴയ കൂടുകൾ മാറ്റി കൂടുതൽ വിശാലവും പ്രകൃതിയോട് ചേർന്നതുമായ enclosure-കൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രവർത്തനം വർഷങ്ങളായി നടക്കുന്നതായി ഔദ്യോഗിക വിവരങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. Directorate of Museums and Zoos

അതുകൊണ്ട് ചർച്ച മൃഗങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കണോ, നഗരത്തിന്റെ പൈതൃകം സംരക്ഷിക്കണോ എന്നതാകരുത്.

രണ്ടും എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കാം എന്നതാകണം.

ജനങ്ങളും വിദഗ്ധരും സംസാരിക്കട്ടെ
തിരുവനന്തപുരം മൃഗശാല സർക്കാർ വകുപ്പിന്റെ ഒരു ഭൂമിത്തുണ്ട് മാത്രമല്ല.

തലമുറകളുടെ ഓർമ്മകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ്.

അതേസമയം അവിടെ ജീവിക്കുന്ന മൃഗങ്ങളുടെ ക്ഷേമവും അതിനേക്കാൾ കുറഞ്ഞ പ്രാധാന്യമുള്ളതല്ല.

അതുകൊണ്ട് ഒരു മാറ്റാനാവാത്ത തീരുമാനം എടുക്കുന്നതിനു മുമ്പ് zoologists, veterinarians, conservation experts, urban planners, environmentalists, historians, architects, തിരുവനന്തപുരം നഗരവാസികൾ എന്നിവരുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ കേൾക്കുന്നത് നല്ലതാണ്.

ഒരു തുറന്ന public consultation എന്തുകൊണ്ട് നടത്തിക്കൂടാ?

വിദഗ്ധരുടെ പഠനം പൊതുജനങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ വയ്ക്കാം.

നിലവിലെ മൃഗശാല നവീകരിക്കുന്നതിനുള്ള ചെലവും പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് മാറ്റുന്നതിനുള്ള ചെലവും താരതമ്യം ചെയ്യാം.

മൃഗക്ഷേമത്തിന് ഏത് മാതൃകയാണ് നല്ലതെന്ന് ശാസ്ത്രീയമായി പരിശോധിക്കാം.

നഗരത്തിന്റെ പച്ചപ്പിനും പൈതൃകത്തിനും എന്ത് സംഭവിക്കുമെന്ന് വിലയിരുത്താം.

അതിനു ശേഷമാകട്ടെ തീരുമാനം.

ഓർമ്മകളേക്കാൾ വലിയ ചോദ്യം
എന്റെ കുട്ടികളോടൊപ്പം നടന്ന ആ വഴികളും, വൈകുന്നേരത്തെ പുൽത്തകിടികളും, ദൂരെയിരുന്ന് കേട്ട സിംഹഗർജ്ജനവും എന്റെ ഓർമ്മകളാണ്.

പക്ഷേ ഒരു പൊതുനയം തീരുമാനിക്കാൻ ഓർമ്മകൾ മാത്രം മതിയാവില്ല.
അതുപോലെ വികസനം എന്ന പേരിൽ ചരിത്രവും പച്ചപ്പും എളുപ്പത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കാനും പാടില്ല.
മൃഗങ്ങളുടെ ക്ഷേമം ഉറപ്പാക്കണം.
നഗരത്തിന്റെ പച്ചപ്പ് സംരക്ഷിക്കണം.
തിരുവനന്തപുരം മൃഗശാലയുടെ ചരിത്രപരമായ സ്വഭാവവും കഴിയുന്നത്ര നിലനിർത്തണം.
ഇവ മൂന്നും ഒരുമിച്ച് സാധ്യമാകുന്ന ഒരു പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ കഴിയുമെങ്കിൽ അതായിരിക്കില്ലേ ഏറ്റവും നല്ല വഴി?
തിരുവനന്തപുരം മൃഗശാല മാറ്റണമോ?
അതോ കാലത്തിനനുസരിച്ച് മാറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കണമോ?

ഒരുപക്ഷേ ഈ രണ്ടിനുമിടയിലാണ് നാം അന്വേഷിക്കേണ്ട മൂന്നാമതൊരു വഴി.