മധ്യപ്രദേശിലെ ധറിലെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ഭോജ്ശാലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഹൈക്കോടതി ഒരു സുപ്രധാന വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചു. ഭോജ്ശാലയെ ഒരു ക്ഷേത്രമായി കോടതി അംഗീകരിക്കുകയും ഹിന്ദു പക്ഷത്തിന് മതപരമായ ആചാരങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കാനുള്ള അവകാശം നൽകുകയും ചെയ്തു. കാലങ്ങളായി നിലനിൽക്കുന്ന ഈ തർക്കത്തിൽ ഹിന്ദു പക്ഷത്തിന്റെ വലിയ വിജയമായാണ് കോടതിയുടെ തീരുമാനം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.
ഭോപ്പാൽ: മധ്യപ്രദേശിലെ ധറിലെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ഭോജ്ശാല തർക്കത്തിൽ വെള്ളിയാഴ്ച മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതിയുടെ ഇൻഡോർ ബെഞ്ച് ഒരു സുപ്രധാന വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചു. കോടതി ഭോജ്ശാലയെ ഒരു ക്ഷേത്രമായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ഹിന്ദു പക്ഷത്തിന് മതപരമായ ആചാരങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കാനുള്ള അവകാശം നൽകുകയും ചെയ്തു. ഈ തീരുമാനം ഹിന്ദു പക്ഷത്തിന്റെ വലിയ വിജയമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സ്ഥലത്ത് ഹിന്ദു ആരാധന നടത്തുന്ന പാരമ്പര്യം ഒരിക്കലും അവസാനിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് കോടതി വിധിയിൽ പറഞ്ഞു. ചരിത്ര സാഹിത്യം ഈ സ്ഥലത്തെ പർമർ രാജവംശത്തിലെ രാജാവ് ഭോജുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു സംസ്കൃത വിദ്യാഭ്യാസ കേന്ദ്രമായ ഭോജ്ശാല എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നതെന്നും കോടതി അംഗീകരിച്ചു. തീരുമാനത്തെത്തുടർന്ന്, പ്രദേശത്തുടനീളം ചർച്ചകൾ ശക്തമായി, ഭരണകൂടവും പൂർണ്ണമായും ജാഗ്രത പാലിച്ചു.
വാദം കേൾക്കുന്നതിനിടയിൽ, കോടതിക്ക് മുന്നിലുള്ള പ്രധാന ചോദ്യം തർക്ക സ്ഥലം ഒരു ഹിന്ദു ക്ഷേത്രമാണോ, അതായത് വാഗ്ദേവി ക്ഷേത്രമാണോ, അതോ മുസ്ലീം പക്ഷം അവകാശപ്പെടുന്നതുപോലെ കമൽ മൗല പള്ളിയാണോ എന്നതായിരുന്നു. ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ റിപ്പോർട്ട്, വസ്തുതകൾ, ശാസ്ത്രീയ തെളിവുകൾ എന്നിവ സമഗ്രമായി പഠിച്ചതായി ഹൈക്കോടതി പ്രസ്താവിച്ചു. പുരാവസ്തു ശാസ്ത്രം ഒരു ശാസ്ത്രമാണെന്നും എഎസ്ഐയുടെ റിപ്പോർട്ട് വിശ്വസനീയമാണെന്ന് കോടതി വ്യക്തമായി പ്രസ്താവിച്ചു.
ഇത് ഒരു സംരക്ഷിത സ്മാരകമാണെന്നും അത് നിരീക്ഷിക്കാനും സംരക്ഷിക്കാനും എ.എസ്.ഐ.ക്ക് അധികാരമുണ്ടെന്നും കോടതി വിധിയിൽ പറഞ്ഞു. എ.എസ്.ഐ നടത്തിയ ബഹുമുഖ പഠനവും പുരാവസ്തു തെളിവുകളും കേസിൽ പ്രധാന ഘടകങ്ങളാണെന്ന് കോടതി അംഗീകരിച്ചു. ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 25, 26 പ്രകാരമുള്ള മതപരമായ അവകാശങ്ങളും കോടതി ഉദ്ധരിച്ചു.
മുസ്ലീം പക്ഷത്തിന് ആശ്വാസം നൽകിക്കൊണ്ട്, അയോദ്ധ്യ കേസിൽ സ്ഥാപിതമായ നിയമ തത്വങ്ങളും എ.എസ്.ഐ നിയമത്തിലെ വ്യവസ്ഥകളും കോടതി അതിന്റെ തീരുമാനത്തിൽ ഉദ്ധരിച്ചു.
വെള്ളിയാഴ്ചയായതിനാൽ, സ്ഥാപിത ക്രമീകരണങ്ങൾ പ്രകാരം മുസ്ലീം സമൂഹം ഭോജ്ശാല സമുച്ചയത്തിൽ പ്രാർത്ഥന നടത്തി. കനത്ത സുരക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങൾക്കിടയിൽ പ്രാർത്ഥനകൾ സമാധാനപരമായി നടക്കുന്നുവെന്ന് ഭരണകൂടം ഉറപ്പുവരുത്തി. വിധി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് നഗരത്തിലുടനീളം സുരക്ഷ വർദ്ധിപ്പിച്ചു. വിവിധ ചെക്ക്പോസ്റ്റുകളിൽ ബാരിക്കേഡുകൾ സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു, കൂടാതെ ഭരണകൂടം സോഷ്യൽ മീഡിയയും നിരീക്ഷിച്ചു.
ഹൈക്കോടതിയുടെ ഉത്തരവനുസരിച്ച്, എ.എസ്.ഐ. ഭോജ്ശാല സമുച്ചയത്തിന്റെ വിശദമായ ശാസ്ത്രീയ സർവേ നടത്തി. 2024 മാർച്ച് 22 ന് ആരംഭിച്ച് 2024 ജൂണിൽ അവസാനിച്ച ഈ സർവേ 98 ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. 2024 ജൂലൈ 15 ന് എ.എസ്.ഐ. ഏകദേശം 2,000 പേജുള്ള ഒരു റിപ്പോർട്ട് കോടതിയിൽ സമർപ്പിച്ചു. നിലവിലുള്ള ഘടന മുമ്പ് നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങളും തൂണുകളും ഉപയോഗിച്ചാണ് നിർമ്മിച്ചതെന്ന് റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു. പർമർ കാലഘട്ടത്തിലെ ശിൽപങ്ങൾ, കൊത്തിയെടുത്ത കല്ലുകൾ, ലിഖിതങ്ങൾ എന്നിവ കണ്ടെത്തിയതായും റിപ്പോർട്ടിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഭോജ്ശാല തർക്കം വളരെക്കാലമായി നിയമപരവും സാമൂഹികവുമായ ചർച്ചാ വിഷയമാണ്. എന്നാല്, 2022 ൽ ഹിന്ദു ഫ്രണ്ട് ഫോർ ജസ്റ്റിസ് നൽകിയ ഹർജിയെത്തുടർന്ന് ഈ വിഷയം വീണ്ടും ശ്രദ്ധ നേടി. എ.എസ്.ഐയുടെ 2003 ലെ ഉത്തരവ് പ്രകാരം, ചൊവ്വാഴ്ചകളിൽ ഹിന്ദു സമൂഹത്തിനും വെള്ളിയാഴ്ചകളിൽ മുസ്ലീം സമൂഹത്തിനും പ്രാർത്ഥന നടത്താൻ അനുവാദമുണ്ടായിരുന്നു. മറ്റ് ദിവസങ്ങളിൽ ഈ സ്ഥലം വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കായി തുറന്നിരിക്കും.
ഹിന്ദു പക്ഷത്തിന്റെ അവകാശവാദങ്ങൾ:
പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രാജാ ഭോജൻ നിർമ്മിച്ച സരസ്വതി ക്ഷേത്രവും ഗുരുകുലവുമാണിതെന്ന് ഹിന്ദു വിഭാഗം അവകാശപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ പതിവായി ആരാധന നടത്താൻ ഹിന്ദുക്കൾക്ക് പൂർണ്ണ അവകാശമുണ്ടെന്ന് അവർ ആവശ്യപ്പെടുന്നു.
മുസ്ലീം പക്ഷത്തിന്റെ വാദം:
നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള കമാൽ മൗല പള്ളിയാണിതെന്ന് മൗലാന കമാലുദ്ദീൻ വെൽഫെയർ സൊസൈറ്റി അവകാശപ്പെട്ടു. എഎസ്ഐ സർവേ റിപ്പോർട്ടിന്റെ സുതാര്യതയെ മുസ്ലീം വിഭാഗം ചോദ്യം ചെയ്തു, അത് പക്ഷപാതപരമാണെന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു.
ജൈന സമൂഹത്തിന്റെ അവകാശവാദങ്ങൾ:
ഈ സ്ഥലം ആദ്യം ഒരു ജൈന ഗുരുകുലവും ക്ഷേത്രവുമായിരുന്നുവെന്നും, അവിടെ കണ്ടെത്തിയ വാഗ്ദേവി ദേവിയുടെ വിഗ്രഹം യഥാർത്ഥത്തിൽ ജൈന യക്ഷിണി അംബികയുടേതാണെന്നും അവകാശപ്പെട്ട് ജൈന സമൂഹം കേസിൽ കക്ഷി ചേര്ന്ന് ഹർജിയും ഫയൽ ചെയ്തു.
