രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ നീണ്ട സൈനിക സാന്നിധ്യം അവസാനിക്കുന്നു; ഇറാൻ അനുകൂല സായുധസംഘങ്ങളുടെ ശക്തിവർധനയും ഐസിസ് സ്ലീപ്പർ സെല്ലുകളുടെ സജീവതയും ഇറാഖിന് പുതിയ സുരക്ഷാ വെല്ലുവിളി
ബാഗ്ദാദ്: 2003-ലെ ഇറാഖ് അധിനിവേശത്തോടെ ആരംഭിച്ച അമേരിക്കയുടെ ദീർഘമായ സൈനിക ഇടപെടലിന്റെ നിർണായക അധ്യായത്തിന് വിരാമമാകുന്നു. 2026 സെപ്റ്റംബർ 30-ഓടെ ഇറാഖിലെ ശേഷിച്ച യുഎസ് സൈനിക സാന്നിധ്യവും അവസാനിപ്പിക്കുന്ന നടപടികൾ പൂർത്തിയായതോടെ, രാജ്യത്തിന്റെ സുരക്ഷാ ചുമതല കൂടുതൽ പൂർണമായി ഇറാഖി സേനയുടെ കൈകളിലേക്കാണ് മാറുന്നത്. എന്നാൽ, യുഎസ് സൈന്യത്തിന്റെ പിന്മാറ്റം ഇറാഖിൽ പുതിയൊരു അധികാര-സുരക്ഷാ സമവാക്യത്തിന് വഴിയൊരുക്കുമോ എന്നതാണ് ഇപ്പോഴത്തെ പ്രധാന ചോദ്യം.
2003-ൽ സദ്ദാം ഹുസൈന്റെ ഭരണകൂടത്തെ പുറത്താക്കുന്നതിനായി അമേരിക്കയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സഖ്യസേന ഇറാഖിൽ സൈനിക നടപടി ആരംഭിച്ചു. സദ്ദാം ഭരണത്തിന്റെ പതനത്തിന് പിന്നാലെ രാജ്യം വർഷങ്ങളോളം രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരത, വിഭാഗീയ സംഘർഷം, കലാപം, ഭീകരാക്രമണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പിടിയിലായി. ആയിരക്കണക്കിന് സൈനികരും വലിയ തോതിൽ ഇറാഖി സാധാരണക്കാരും തുടർന്നുണ്ടായ സംഘർഷങ്ങളിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
2011-ൽ യുഎസ് സൈന്യത്തിന്റെ പ്രധാന സാന്നിധ്യം ഇറാഖിൽ നിന്ന് അവസാനിപ്പിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ, ആ സമാധാനം അധികകാലം നീണ്ടുനിന്നില്ല. അയൽരാജ്യമായ സിറിയയിലെ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ശക്തിപ്പെട്ട ഇസ്ലാമിക് സ്റ്റേറ്റ് (ഐസിസ്) 2014-ൽ ഇറാഖിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം അതിവേഗം പിടിച്ചെടുത്തു.
മൊസൂൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രധാന നഗരങ്ങൾ ഐസിസിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലായതോടെ ഇറാഖി ഭരണകൂടം കടുത്ത പ്രതിസന്ധിയിലായി. തുടർന്ന് ഇറാഖിന്റെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം അമേരിക്കയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര സഖ്യം വീണ്ടും സൈനികമായി ഇടപെട്ടു.
യുഎസ് വ്യോമാക്രമണങ്ങൾ, രഹസ്യാന്വേഷണ സഹായം, പരിശീലനം, പ്രത്യേക സേനയുടെ പിന്തുണ എന്നിവയുടെ സഹായത്തോടെ ഇറാഖി സൈന്യവും കുർദിഷ് സേനയും ഐസിസിനെതിരെ വലിയ പ്രത്യാക്രമണം നടത്തി. 2017-ഓടെ മൊസൂൾ ഉൾപ്പെടെ ഐസിസ് കൈവശപ്പെടുത്തിയ പ്രധാന പ്രദേശങ്ങൾ തിരിച്ചുപിടിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് അമേരിക്കൻ സൈനികരുടെ പങ്ക് പ്രധാനമായും പരിശീലനം, ഉപദേശം, രഹസ്യാന്വേഷണം, ഐസിസ് വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പിന്തുണ എന്നിവയിലേക്ക് മാറി.
ഇപ്പോഴത്തെ പിന്മാറ്റം പെട്ടെന്നെടുത്ത തീരുമാനമല്ല. 2024 സെപ്റ്റംബറിൽ അന്നത്തെ ജോ ബൈഡൻ ഭരണകൂടവും ഇറാഖി സർക്കാരും യുഎസ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള സഖ്യത്തിന്റെ ഇറാഖ് ദൗത്യം ഘട്ടംഘട്ടമായി അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ സഖ്യത്തിന്റെ ഇറാഖിലെ സൈനിക ദൗത്യം അവസാനിപ്പിക്കുകയും തുടർന്ന് ഐസിസിനെതിരായ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി പരിമിതമായ സുരക്ഷാ സഹകരണം തുടരുകയും ചെയ്യാനായിരുന്നു തീരുമാനം. ഔദ്യോഗിക യുഎസ് രേഖകൾ പ്രകാരം ഈ മാറ്റം ദീർഘകാല യുഎസ്–ഇറാഖ് സുരക്ഷാ സഹകരണത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനമായാണ് ആദ്യം അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്.
2026 സെപ്റ്റംബർ അവസാനത്തോടെ ശേഷിച്ച സൈനിക പിന്മാറ്റം പൂർത്തിയാക്കിയത് ഇപ്പോഴത്തെ ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ് ഭരണകൂടമാണ്. ഇതോടെ ഇറാഖിലെ അമേരിക്കൻ സൈനിക ഇടപെടലിന്റെ 23 വർഷത്തോളം നീണ്ട അധ്യായത്തിൽ വലിയൊരു വഴിത്തിരിവാണ് സംഭവിക്കുന്നത്.
യുഎസ് സൈന്യം പിന്മാറിയതിന് ശേഷമുള്ള ഇറാഖിന്റെ രാഷ്ട്രീയ-സുരക്ഷാ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉയരുന്ന വിഷയം ഇറാന്റെ സ്വാധീനമാണ്.
ഇറാഖിൽ ഇറാനുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ള നിരവധി ഷിയാ സായുധ സംഘങ്ങൾ വർഷങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. പോപ്പുലർ മൊബിലൈസേഷൻ ഫോഴ്സസ് (PMF/ഹാഷ്ദ് അൽ-ഷാബി) എന്ന വലിയ കുടക്കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വിവിധ വിഭാഗങ്ങളിൽ ചിലത് ടെഹ്റാനുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തുന്നു. ചില ഗ്രൂപ്പുകൾക്ക് രാഷ്ട്രീയ, സാമ്പത്തിക, സൈനിക മേഖലകളിലും ഗണ്യമായ സ്വാധീനമുണ്ട്.
ഇത്തരം സായുധസംഘങ്ങളെ പൂർണമായി സർക്കാർ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കുകയോ നിരായുധീകരിക്കുകയോ ചെയ്യാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ഇറാഖി ഭരണകൂടത്തിന് വലിയ വെല്ലുവിളിയായിട്ടുണ്ട്. ചില ശക്തമായ ഇറാൻ അനുകൂല മിലീഷ്യകൾ ആയുധം ഉപേക്ഷിക്കാനുള്ള ആവശ്യത്തെ എതിർത്തിട്ടുമുണ്ട്.
അമേരിക്കൻ സൈനിക സാന്നിധ്യം അവസാനിക്കുന്നതിനെ ഇറാനും അതുമായി ബന്ധമുള്ള ചില സായുധസംഘങ്ങളും തങ്ങളുടെ തന്ത്രപരമായ നേട്ടമായാണ് ചിത്രീകരിക്കുന്നത്. അതേസമയം, യുഎസ് സൈനിക സമ്മർദ്ദം ഇല്ലാതാകുന്നതോടെ ഇത്തരം സംഘടനകളുടെ രാഷ്ട്രീയവും സുരക്ഷാപരവുമായ സ്വാധീനം കൂടുതൽ ശക്തമാകാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്നാണ് ചില നിരീക്ഷകരുടെ വിലയിരുത്തൽ.
എന്നാൽ, ഇറാഖ് പൂർണമായും ഇറാന്റെ സ്വാധീനത്തിലേക്ക് നീങ്ങുമെന്ന് ഇപ്പോൾ തന്നെ നിഗമനം ചെയ്യാനാവില്ല. ഇറാഖി ദേശീയ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ശേഷി, ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയ ശക്തികളുടെ നിലപാട്, അറബ് രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ബാഗ്ദാദിന്റെ ബന്ധം, അമേരിക്കയുമായുള്ള സാമ്പത്തിക-സുരക്ഷാ സഹകരണം എന്നിവയും ഭാവിയിലെ ശക്തിസമവാക്യത്തെ നിർണയിക്കും.
ഐസിസിന്റെ സ്വയം പ്രഖ്യാപിത ‘ഖിലാഫത്ത്’ ഇറാഖിൽ തകർന്നെങ്കിലും സംഘടന പൂർണമായി ഇല്ലാതായിട്ടില്ല. ഇറാഖ്–സിറിയ അതിർത്തി മേഖലകളിലും മരുഭൂമി പ്രദേശങ്ങളിലും ഒളിത്താവളങ്ങൾ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ചെറുസംഘങ്ങളും സ്ലീപ്പർ സെല്ലുകളും തുടരുന്നുവെന്നാണ് സുരക്ഷാ വിലയിരുത്തലുകൾ.
ഐസിസിനെതിരായ പോരാട്ടത്തിൽ ഇറാഖി സേനയുടെ ശേഷി കഴിഞ്ഞ വർഷങ്ങളിൽ ഗണ്യമായി മെച്ചപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. യുഎസ് പ്രതിരോധ വകുപ്പിന്റെ മുൻ വിലയിരുത്തലുകളിൽ ഇറാഖി സേനയുടെ ചില യൂണിറ്റുകൾ അതിർത്തി സുരക്ഷയും തിരച്ചിൽ നടപടികളും സ്വതന്ത്രമായി നടത്താനുള്ള ശേഷി നേടിയതായി വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു.
എന്നിരുന്നാലും അമേരിക്ക നൽകിയിരുന്ന ഉപഗ്രഹ നിരീക്ഷണം, വ്യോമപിന്തുണ, രഹസ്യാന്വേഷണ വിവരങ്ങൾ, സാങ്കേതിക സഹായം തുടങ്ങിയവയുടെ അഭാവം ദീർഘകാലത്ത് എങ്ങനെ ബാധിക്കുമെന്നത് നിർണായകമാണ്. യുഎസ് പിന്മാറ്റത്തിന് മുന്നോടിയായി ചില മേഖലകളിൽ തീവ്രവാദ പ്രവർത്തനം വർധിച്ചതായി ഇറാഖി, കുർദിഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ഉദ്ധരിച്ച് റിപ്പോർട്ടുകളും പുറത്തുവന്നിട്ടുണ്ട്.
സൈനികരെ പിൻവലിക്കുന്നത് ഇറാഖുമായുള്ള അമേരിക്കയുടെ എല്ലാ ബന്ധവും അവസാനിക്കുന്നുവെന്നർത്ഥമില്ല. നേരത്തെ രൂപപ്പെടുത്തിയ സുരക്ഷാ സഹകരണ പദ്ധതികളിൽ പരിശീലനം, ആയുധവിൽപ്പന, ധനസഹായം, രഹസ്യാന്വേഷണ സഹകരണം, ഇറാഖി സുരക്ഷാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ശേഷിവർധന തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ബന്ധം തുടരാനുള്ള സാധ്യത വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു.
അതേസമയം, ഇറാഖിൽ അമേരിക്കയുടെ സ്വാധീനം സൈനിക രംഗത്ത് മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നതുമല്ല. ഇറാഖിന്റെ എണ്ണ വരുമാനവും ഡോളർ ഇടപാടുകളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള സാമ്പത്തിക സംവിധാനങ്ങളിൽ അമേരിക്കയ്ക്ക് ഇപ്പോഴും പ്രധാന സ്വാധീനമുണ്ടെന്ന് പുതിയ റിപ്പോർട്ടുകൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. അതിനാൽ സൈനിക സാന്നിധ്യം അവസാനിച്ചാലും വാഷിങ്ടൺ–ബാഗ്ദാദ് ബന്ധം പൂർണമായി വിച്ഛേദിക്കപ്പെടാൻ സാധ്യത കുറവാണ്.
യുഎസ് സൈന്യത്തിന്റെ പിന്മാറ്റം ഇറാഖിന്റെ പരമാധികാരത്തിന്റെ പുതിയ ഘട്ടമായി ഒരു വിഭാഗം ഇറാഖികൾ കാണുമ്പോൾ, മറ്റൊരു വിഭാഗത്തിന് മുന്നിലുള്ളത് സുരക്ഷാ ശൂന്യതയുടെ ആശങ്കയാണ്. അമേരിക്കൻ സൈന്യം ഇല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ ഇറാഖി സർക്കാർ രാജ്യത്തെ എല്ലാ സായുധശക്തികളെയും ഭരണകൂടത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കുമോ, ഐസിസിന്റെ പുനഃസംഘടന തടയുമോ, ഇറാനും അമേരിക്കയും തമ്മിലുള്ള പ്രാദേശിക മത്സരത്തിൽ സ്വതന്ത്രമായ നിലപാട് നിലനിർത്തുമോ എന്നതായിരിക്കും ഇനി നിർണായകം.
അതിനാൽ യുഎസ് സൈനികരുടെ പിന്മാറ്റം ഒരു യുദ്ധത്തിന്റെ അവസാന അധ്യായം മാത്രമല്ല; ഇറാഖിന്റെ സുരക്ഷയും രാഷ്ട്രീയ സ്വാതന്ത്ര്യവും പ്രാദേശിക ശക്തിസമവാക്യവും പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന പുതിയ അധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കവുമാണ്.
