തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ ഗൗരവത്തോടെ പരിശോധിക്കപ്പെടണം. എന്നാൽ, അതിനുള്ള മറുപടിയായി ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പ്രധാന വേദിയായ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽനിന്നുതന്നെ പിന്മാറണമോ എന്ന ചോദ്യം അതിലും ഗൗരവമുള്ളതാണ്. ബഹിഷ്കരണം ചർച്ച ചെയ്യാം; പക്ഷേ അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയവും ഭരണഘടനാപരവുമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ വിലയിരുത്താതെ എടുത്തു ചാടാൻ കഴിയുന്ന തീരുമാനമല്ല അത്.
ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിൽ ഇപ്പോൾ ഉയർന്നുവരുന്ന ഏറ്റവും അസാധാരണമായ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളിലൊന്നാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ബഹിഷ്കരണം. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രക്രിയയുടെ നിഷ്പക്ഷതയെക്കുറിച്ച് പ്രതിപക്ഷ കക്ഷികളും വിവിധ പ്രസ്ഥാനങ്ങളും ഉന്നയിക്കുന്ന ആരോപണങ്ങൾക്കിടയിലാണ് കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി സ്ഥാപകൻ അഭിജിത് ദിപ്കെ പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളോട് തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽനിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കണമെന്ന ആശയം മുന്നോട്ടു വെച്ചിരിക്കുന്നത്.
ദിപ്കെയുടെ വാദത്തിന് അതിന്റേതായ രാഷ്ട്രീയ യുക്തിയുണ്ട്. ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രക്രിയയിൽ കൃത്രിമം നടക്കുന്നതായി ഒരു പാർട്ടി തന്നെ ആരോപിക്കുകയും അതേ സമയം ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, ആ പങ്കാളിത്തം ആ പ്രക്രിയയ്ക്ക് പരോക്ഷമായ നിയമസാധുത നൽകുന്നില്ലേയെന്നാണ് അദ്ദേഹം ഉയർത്തുന്ന ചോദ്യം. എന്നാൽ, ഇവിടെ നിർണായകമായ ഒരു വ്യത്യാസം മറക്കരുത്: തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ക്രമക്കേടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ആരോപണങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയമായി ഗൗരവമുള്ളവയാണെങ്കിലും അവ തെളിയിക്കപ്പെട്ട വസ്തുതകളായി കാണാനാവില്ല. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ ഇത്തരം ആരോപണങ്ങളെ നിഷേധിക്കുന്ന നിലപാടിലാണ്.
അതുകൊണ്ടുതന്നെ വിഷയം ‘തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പങ്കെടുക്കണോ, വേണ്ടയോ’ എന്ന ലളിതമായ ദ്വന്ദ്വത്തിലേക്ക് ചുരുക്കാനാവില്ല. പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ വാദം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനത്തോടുള്ള വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടുവെന്നതാണെങ്കിൽ, ബഹിഷ്കരണം ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശമായി മാറാം. എന്നാൽ, ആ സന്ദേശം ജനകീയ പ്രസ്ഥാനമായി മാറുമോ എന്നതാണ് അടുത്ത ചോദ്യം.
ഇന്ത്യ പോലൊരു ബഹുകക്ഷി ജനാധിപത്യത്തിൽ എല്ലാ പ്രതിപക്ഷ കക്ഷികളെയും ഒരേ തീരുമാനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരിക എളുപ്പമല്ല. പ്രധാന പ്രതിപക്ഷ സഖ്യത്തിലെ കക്ഷികൾ ബഹിഷ്കരണത്തിന് തയ്യാറായാലും പ്രാദേശികവും ചെറുതുമായ കക്ഷികളും സ്വതന്ത്രരും മത്സരരംഗത്തുണ്ടാകാം. അപ്പോൾ ബഹിഷ്കരണത്തിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കാനുദ്ദേശിച്ച രാഷ്ട്രീയ സമ്മർദ്ദം തന്നെ ദുർബലപ്പെടാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്.
അതിലേറെ പ്രധാനമാണ് നിയമനിർമ്മാണ സഭകളിലെ പ്രതിനിധിത്വത്തിന്റെ ചോദ്യം. പ്രധാന പ്രതിപക്ഷ കക്ഷികൾ മത്സര രംഗത്തുനിന്ന് പൂർണമായി മാറി നിൽക്കുന്ന സാഹചര്യം ഭരണകക്ഷിക്ക് വളരെ വലിയ ഭൂരിപക്ഷം നേടാനുള്ള വഴി തുറക്കാം. അതിന്റെ ഫലമായി നിർണായക നിയമ നിർമ്മാണങ്ങളിലും ഭരണഘടനാപരമായ വിഷയങ്ങളിലുമുള്ള പാർലമെന്ററി പ്രതിരോധം ദുർബലപ്പെടാം.
അതിനാൽ ബഹിഷ്കരണം ഒരു പ്രതിഷേധ മാർഗം മാത്രമല്ല; അതിന് അധികാരഘടനയെ തന്നെ മാറ്റിമറിക്കാൻ കഴിയുന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യാഘാതങ്ങളുമുണ്ട്.
തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ബഹിഷ്കരണം വിജയകരമായ ഒരു ജനാധിപത്യ പ്രതിഷേധമായി മാറണമെങ്കിൽ അത് ഒരു പ്രസ്താവനയിലോ സോഷ്യൽ മീഡിയ ആഹ്വാനത്തിലോ ഒതുങ്ങാൻ കഴിയില്ല. ജനങ്ങളിലേക്ക് നേരിട്ട് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലുന്ന ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക പ്രസ്ഥാനം അതിന് പിന്നിലുണ്ടാകണം.
വോട്ടർ പട്ടിക, വോട്ടവകാശം, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനത്തിന്റെ സുതാര്യത തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ സാധാരണ പൗരന്റെ ദൈനംദിന രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചയായി മാറേണ്ടിവരും. ഗ്രാമങ്ങളിലും നഗരങ്ങളിലും ജനങ്ങളുമായി തുടർച്ചയായ ആശയവിനിമയം നടത്തുകയും പരാതികൾ രേഖപ്പെടുത്തുകയും നിയമപരമായ വഴികൾ ഉപയോഗിക്കുകയും സ്ഥാപനപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾക്കായി സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തുകയും വേണം.
അത്തരം അടിത്തറയില്ലാത്ത ബഹിഷ്കരണം ഭരണകൂടത്തെ പ്രതിസന്ധിയിലാക്കുന്നതിന് പകരം പ്രതിപക്ഷത്തെ തന്നെ രാഷ്ട്രീയമായി ഒറ്റപ്പെടുത്താനും ഇടയാക്കാം.
തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ബഹിഷ്കരണത്തിന്റെ അനുഭവങ്ങൾ അയൽരാജ്യമായ ബംഗ്ലാദേശിലും നാം കണ്ടതാണ്. പ്രധാന പ്രതിപക്ഷമായ ബംഗ്ലാദേശ് നാഷണലിസ്റ്റ് പാർട്ടി 2024ലെ പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ് ബഹിഷ്കരിച്ചു. ഔദ്യോഗിക കണക്കുപ്രകാരം പോളിംഗ് 41.8 ശതമാനമായിരുന്നെങ്കിലും അവാമി ലീഗ് 300 പൊതുസീറ്റുകളിൽ 224 എണ്ണം നേടി വീണ്ടും അധികാരത്തിലെത്തി. തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ വിശ്വാസ്യതയെച്ചൊല്ലി പിന്നീട് വലിയ രാഷ്ട്രീയ തർക്കങ്ങളും ഉയർന്നു. ഈ അനുഭവം ബഹിഷ്കരണം മാത്രം ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധിക്ക് ഉടൻ പരിഹാരം നൽകുമെന്ന് ഉറപ്പില്ലെന്ന് ഓര്മ്മിപ്പിക്കുകയാണ്. അതുകൊണ്ട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ബഹിഷ്കരണം ചർച്ചയിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കേണ്ട വിഷയമല്ല. അതേസമയം ആദ്യത്തെ ആയുധമാക്കേണ്ടതുമല്ല.
തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രക്രിയയെക്കുറിച്ച് സംശയങ്ങളുണ്ടെങ്കിൽ അവ തെളിവുകളോടെ പൊതുസമൂഹത്തിന് മുന്നിലെത്തിക്കണം. കോടതികളെയും ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങളെയും സമീപിക്കണം. വോട്ടർ പട്ടികകളിലെ പരാതികൾ രേഖപ്പെടുത്തുകയും സ്വതന്ത്ര പരിശോധന ആവശ്യപ്പെടുകയും വേണം. പാർലമെന്റിലും നിയമസഭകളിലും തെരുവിലും മാധ്യമങ്ങളിലും ഒരേസമയം ജനാധിപത്യപരമായ സമ്മർദ്ദം ശക്തമാക്കണം.
അതോടൊപ്പം പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികൾ സ്വയം ചോദിക്കേണ്ട മറ്റൊരു ചോദ്യവുമുണ്ട്: തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമയത്ത് മാത്രം ജനങ്ങളിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലുന്ന രാഷ്ട്രീയം മാത്രം മതിയോ? ബൂത്ത് തലത്തിൽ സംഘടന ശക്തിപ്പെടുത്തൽ, വോട്ടർ പട്ടിക പരിശോധിക്കൽ, പുതിയ വോട്ടർമാരെ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ സഹായിക്കൽ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടികളിൽ പരിശീലനം നേടിയ പ്രവർത്തകരെ നിയോഗിക്കൽ, ജനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാന പ്രശ്നങ്ങളുമായി നിരന്തരമായി ബന്ധപ്പെടൽ—ഇവയെല്ലാം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യതയ്ക്കായുള്ള പോരാട്ടത്തിന്റെ ഭാഗമാകണം.
തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയങ്ങൾ ഉയരുമ്പോൾ അവയെ അവഗണിക്കുന്നത് ജനാധിപത്യത്തിന് ഗുണകരമല്ല. അതുപോലെ തന്നെ ആ സംശയങ്ങൾക്ക് മറുപടിയായി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽനിന്ന് പൂർണമായി പിന്മാറുന്നതും വളരെ വലിയ പ്രത്യാഘാതങ്ങളുള്ള തീരുമാനമാണ്.
ബഹിഷ്കരണം ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിഷേധമാകാം. മറ്റു ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ അത് സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ ഇടം എതിരാളിക്ക് ഒഴിഞ്ഞു കൊടുക്കലായും മാറാം. ഏതാണ് സംഭവിക്കുക എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നത് ആഹ്വാനത്തിന്റെ തീവ്രതയല്ല; അതിന് പിന്നിലുള്ള ജനപിന്തുണയും സംഘടനാശേഷിയും രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യവുമാണ്.
അതിനാൽ ഇപ്പോൾ വേണ്ടത് തിടുക്കത്തിലുള്ള ഒരു ബഹിഷ്കരണ പ്രഖ്യാപനത്തേക്കാൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള ആരോപണങ്ങൾക്ക് സുതാര്യവും സ്ഥാപനപരവുമായ മറുപടിയാണ്. അതിനൊപ്പം ജനങ്ങളിലേക്ക് കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ ഇറങ്ങിച്ചെല്ലുന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനവും ആവശ്യമാണ്.
ജനാധിപത്യത്തിലെ പ്രതിസന്ധിക്ക് പരിഹാരം കണ്ടെത്താനുള്ള പോരാട്ടത്തിൽ, ജനാധിപത്യത്തിന്റെ വാതിലുകൾ അടയ്ക്കുന്നതിന് മുമ്പ് തുറന്നു കിടക്കുന്ന എല്ലാ ജനാധിപത്യ വഴികളും പരീക്ഷിക്കപ്പെടണം. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ബഹിഷ്കരണം അവസാനത്തെ രാഷ്ട്രീയ ആയുധമായിരിക്കാം; ആദ്യത്തെ പ്രതികരണമാകരുത്.
ചീഫ് എഡിറ്റര്
