അരുവിപ്പുറവും മറ്റു ക്ഷേത്ര പ്രതിഷ്ഠകളും
ആത്മീയതയിലൂടെ സാമൂഹിക വിപ്ലവം
ശ്രീ നാരായണ ഗുരുവിന്റെ ജീവിതത്തെ ആഴത്തിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്ഷേത്രപ്രതിഷ്ഠകൾ വെറും മതപരമായ ചടങ്ങുകളുടെ ഒരു പരമ്പരയായിരുന്നില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക ചരിത്രത്തിൽ ആഴത്തിലുള്ള മാറ്റത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ച ആത്മീയ സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളായിരുന്നു അവ. ക്ഷേത്രം ആരുടേതാണ്, ദൈവത്തെ ആരാധിക്കാനുള്ള അവകാശം ആർക്കാണ്, ദൈവാനുഭവത്തിന് ജാതി ഒരു മാനദണ്ഡമാണോ, ആരാധന മനുഷ്യരെ വേർതിരിക്കാനുള്ളതാണോ അതോ ഒന്നിപ്പിക്കാനുള്ളതാണോ എന്നീ അടിസ്ഥാന ചോദ്യങ്ങളാണ് ഗുരുവിന്റെ പ്രതിഷ്ഠകൾ ഉയർത്തിയത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അരുവിപ്പുറം മുതൽ കലവങ്കോടത്തെ കണ്ണാടി പ്രതിഷ്ഠ വരെയുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാത്രയെ ഒരു ക്ഷേത്ര പ്രതിഷ്ഠാ ചരിത്രമായി മാത്രം കാണാൻ കഴിയില്ല, അത് ഗുരുവിന്റെ ആത്മീയ ചിന്തയുടെ ക്രമാനുഗതമായ വളർച്ചയും സാമൂഹിക വിപ്ലവത്തിന്റെ പുതിയ ഭാഷയുടെ രൂപീകരണവുമായിരുന്നു.
പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ കേരളത്തിൽ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സാമൂഹിക അധികാരഘടനയുടെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു. ജാതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആരാധനാവകാശങ്ങളും ക്ഷേത്രപ്രവേശനവും നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഭൂരിഭാഗം ജനങ്ങൾക്കും ദൈവാരാധനയുടെ അവകാശം പരിമിതമായിരുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ആത്മീയ സ്വാതന്ത്ര്യം മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണെന്ന് ഗുരു തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ആരാധനയുടെ അവകാശം നിഷേധിക്കപ്പെട്ട മനുഷ്യന് ആത്മാഭിമാനം പൂർണമാകില്ലെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനം. അതിനാൽ അദ്ദേഹം ക്ഷേത്രത്തെ വെറും ആരാധനയ്ക്കോ,പൂജയ്ക്കോ ഉള്ള സ്ഥലമായി കാണാതെ, മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയവും സാമൂഹികവുമായ ഉയർച്ചയ്ക്ക് ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ഒരു ഉപാധിയായി മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചു. കേരള ടൂറിസത്തിന്റെ ചരിത്രവിവരണവും,മറ്റു പഠനങ്ങളും ഗുരുവിന്റെ ക്ഷേത്രപ്രതിഷ്ഠകൾ പരമ്പരാഗത ക്ഷേത്രാധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തുകൊണ്ട് പുതിയൊരു ക്ഷേത്രസങ്കൽപ്പത്തിന് രൂപം നൽകിയതായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.
ഈ ആശയത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രകടനമായിരുന്നു 1888-ലെ അരുവിപ്പുറം ശിവപ്രതിഷ്ഠ. ശിവരാത്രി ദിനത്തിൽ നെയ്യാറിൽ നിന്ന് ഗുരു എടുത്ത ശില ശിവലിംഗമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ച സംഭവം കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹികചരിത്രത്തിലെ വലിയ വഴിത്തിരിവായി. ആ കാലത്ത് പ്രതിഷ്ഠ നടത്താനുള്ള അവകാശം ഒരു പ്രത്യേക പുരോഹിതവർഗത്തിന്റേതാണെന്നായിരുന്നു നിലനിന്നിരുന്ന ധാരണ. അതിനാൽ ഗുരു നടത്തിയ പ്രതിഷ്ഠ ഒരു മതചടങ്ങിനുമപ്പുറം, മനുഷ്യന് ദൈവത്തെ സമീപിക്കാനുള്ള അവകാശം ജന്മാവകാശമാണെന്ന പ്രഖ്യാപനമായി മാറി. അരുവിപ്പുറത്ത് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട ക്ഷേത്രം ഒരു പുതിയ ആരാധനാ കേന്ദ്രം മാത്രമായിരുന്നില്ല; ജാതിയുടെ പേരിൽ മനുഷ്യനെ ആത്മീയമായി താഴ്ത്തിക്കാണിക്കുന്ന വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ള ശക്തമായ മറുപടിയായിരുന്നു. അരുവിപ്പുറത്തിന്റെ മഹത്വം അതിലെ ശിവലിംഗത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അവിടെ ഗുരു രൂപപ്പെടുത്തിയ ക്ഷേത്രപരിസരം മനുഷ്യസൗഹൃദത്തിന്റെയും സമത്വത്തിന്റെയും ആശയങ്ങൾക്ക് ഇടം നൽകി. ദൈവത്തിന്റെ പേരിൽ മനുഷ്യരെ വേർതിരിക്കുന്ന മതചിന്തയ്ക്ക് പകരം മനുഷ്യരെ സഹോദരങ്ങളായി കാണുന്ന ആത്മീയതയാണ് ഗുരു മുന്നോട്ടുവച്ചത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അരുവിപ്പുറം പ്രതിഷ്ഠയെ കേരളത്തിലെ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ ആത്മീയ പ്രഖ്യാപനമായി കാണാം. ഒരു ക്ഷേത്രം സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ട് ഗുരു ചോദിച്ചത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇതായിരുന്നു, ദൈവം എല്ലാവരുടേതാണെങ്കിൽ, ദൈവത്തിലേക്കുള്ള വഴി ചിലർക്കു മാത്രം എങ്ങനെ സ്വന്തമാകും?
അരുവിപ്പുറത്തിനു ശേഷം ഗുരു കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിരവധി ക്ഷേത്രപ്രതിഷ്ഠകൾ നടത്തി. വക്കത്തെ പ്രതിഷ്ഠകൾ, മണ്ണന്തല, ആയിരംതെങ്ങ്, കായിക്കര, പൂത്തോട്ട, കൊളത്തൂർ – കൊളത്തുകര, വേളിക്കാട് തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലെ പ്രതിഷ്ഠകൾ ഈ ഘട്ടത്തിലെ പ്രധാന കണ്ണികളാണ്. പൂത്തോട്ടയിലെ ശ്രീനാരായണ വല്ലഭ ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവനെയും സുബ്രഹ്മണ്യനെയും ഒരേ ശ്രീകോവിലിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച സംഭവം പ്രത്യേക ശ്രദ്ധേയമാണ്. പ്രാദേശികമായി രണ്ട് ദേവന്മാർക്കായി വേർതിരിച്ച ക്ഷേത്രങ്ങൾ വേണമെന്ന ആശയത്തിന് പകരം ഒരേ ശ്രീകോവിലിൽ ഇരുവർക്കും സ്ഥാനം നൽകിയത് ഏകത്വത്തിന്റെ ഒരു പ്രതീകമായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നു. പൂത്തോട്ട പ്രതിഷ്ഠ 1893-ലായിരുന്നു എന്നാണ് ലഭ്യമായ രേഖകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
ഈ പ്രതിഷ്ഠകളെല്ലാം ഒരേ രീതിയിലുള്ളതായിരുന്നില്ല. ചിലിടങ്ങളിൽ ശിവനും സുബ്രഹ്മണ്യനും ദേവിയും ഭഗവതിയും ഗണപതിയും പോലുള്ള പരമ്പരാഗത ദേവതാരൂപങ്ങളെയാണ് പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. എന്നാൽ അതിലൂടെ ഗുരു പഴയ മതരീതികളെ അതേപടി പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയായിരുന്നില്ല. ആരാധനയുടെ അവകാശം വിശാലമായ ജനവിഭാഗങ്ങൾക്ക് തുറന്നു കൊടുക്കുകയും ജാതി അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിലക്കുകൾക്ക് പകരം സമത്വബോധം വളർത്തുകയും ചെയ്യുകയായിരുന്നു പ്രധാന ലക്ഷ്യം. ക്ഷേത്രം ഒരു സമൂഹത്തെ മറ്റൊന്നിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കുന്ന മതിൽ ആകരുതെന്നും അത് മനുഷ്യരുടെ ആത്മീയ വളർച്ചയ്ക്കുള്ള ഇടമാകണമെന്നും ഗുരുവിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാണ്.
ഗുരുവിന്റെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിലെ അടുത്ത പ്രധാന ഘട്ടം സിവഗിരിയിലെ ശാരദാ പ്രതിഷ്ഠയായിരുന്നു. 1912-ൽ നടന്ന ശാരദാ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് പ്രത്യേക ദാർശനിക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ശാരദാ ദേവി അറിവിന്റെ പ്രതീകമാണ്. അതിനാൽ ഇവിടെ ക്ഷേത്രവും വിദ്യാഭ്യാസവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കൂടുതൽ വ്യക്തമായി. ഗുരുവിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ അറിവില്ലാത്ത ആത്മീയത അന്ധവിശ്വാസത്തിലേക്ക് വഴിമാറാം, അറിവും ആത്മീയബോധവും ചേർന്നാൽ മാത്രമേ മനുഷ്യൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രബുദ്ധനാകൂ. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ശാരദാ പ്രതിഷ്ഠയെ ഗുരുവിന്റെ “അറിവിന്റെ ആരാധന” എന്ന ആശയത്തിന്റെ ശക്തമായ പ്രതീകമായി കാണാം. സിവഗിരിയിലെ ശാരദാ പ്രതിഷ്ഠ 1912-ലെ ഒരു പ്രധാന ഘട്ടമായിരുന്നുവെന്ന് ചരിത്രരേഖകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ഗുരുവിന്റെ പ്രതിഷ്ഠകളുടെ പരിണാമത്തിൽ മറ്റൊരു ശ്രദ്ധേയമായ ഘട്ടമാണ് ആലുവയിലെ അദ്വൈതാശ്രമം. ക്ഷേത്ര സങ്കൽപ്പത്തെ കൂടുതൽ വിശാലമായ ആത്മീയ ദാർശനിക ചിന്തയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന ഘട്ടമായിരുന്നു ഇത്. അദ്വൈതം മനുഷ്യരിൽ അടിസ്ഥാനപരമായ ഏകത്വം കാണുന്ന ദർശനമാണ്. ജാതി, വർണ്ണം, മതം തുടങ്ങിയ ബാഹ്യവ്യത്യാസങ്ങൾക്ക് അപ്പുറം മനുഷ്യന്റെ അന്തസ്സിൽ ഏകത്വമുണ്ടെന്ന ആശയം ഗുരുവിന്റെ സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ തത്ത്വചിന്താപരമായ അടിത്തറയായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്വൈതാശ്രമം ആരാധനയുടെ പരിധി കടന്ന് ചിന്തയുടെയും പഠനത്തിന്റെയും ആത്മീയ അന്വേഷണത്തിന്റെയും കേന്ദ്രമായി മാറി. ഗുരുവിന്റെ ക്ഷേത്രപ്രതിഷ്ഠകളിലെ ഏറ്റവും ദാർശനികമായ വഴിത്തിരിവാണ് കലവങ്കോടത്തെ കണ്ണാടി പ്രതിഷ്ഠ. 1927 ജൂണിൽ ചേർത്തലയ്ക്കടുത്തുള്ള കലവങ്കോട് കുന്നേൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരു കണ്ണാടി പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതായി രേഖകൾ പറയുന്നു. അവിടെ പരമ്പരാഗത വിഗ്രഹത്തിന് പകരം കണ്ണാടിയാണ് പ്രതിഷ്ഠയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചത്. കണ്ണാടിയിൽ ഭക്തൻ കാണുന്നത് മറ്റൊരു മനുഷ്യന്റെ രൂപമല്ല, സ്വന്തം മുഖമാണ്,ഇതിലൂടെ ആരാധനയുടെ കേന്ദ്രം പുറത്തുള്ള ഒരു രൂപത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലേക്കാണ് ഗുരു തിരിച്ചു കൊണ്ടുവന്നത്.
കണ്ണാടി പ്രതിഷ്ഠയുടെ ദാർശനിക സന്ദേശം അതീവ ഗൗരവമുള്ളതാണ്. മനുഷ്യൻ ദൈവത്തെ അന്വേഷിച്ച് പുറത്തേക്ക് മാത്രം സഞ്ചരിക്കേണ്ടതില്ല, ആത്മബോധത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര അകത്തേക്കാണ്. മറ്റൊരാളിൽ കാണുന്ന ദൈവികതയും സ്വന്തം ഉള്ളിലുള്ള ദൈവികതയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒന്നുതന്നെയാണെന്ന തിരിച്ചറിവാണ് അദ്വൈതത്തിന്റെ സാരം. അതിനാൽ കണ്ണാടി ഒരു അലങ്കാരവസ്തുവല്ല അത് ആത്മദർശനത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. “നീ ആരെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യത്തിനൊപ്പം “നിന്നിൽ നീ എന്താണ് കാണുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യവും കണ്ണാടി ഉയർത്തുന്നു. കലവങ്കോട് പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് മറ്റൊരു സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലവും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ നിലനിന്നിരുന്ന ചില ആചാരങ്ങളിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ ശുദ്ധവും സാത്വികവുമായ ആരാധനയിലേക്ക് മാറാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെയാണ് നാട്ടുകാർ ഗുരുവിനെ സമീപിച്ചതെന്ന് രേഖകൾ പറയുന്നു. ഗുരു അവിടെ കണ്ണാടി സ്ഥാപിക്കുകയും മറ്റുചില ദേവതാരൂപങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠയും നടത്തുകയും ചെയ്തു. ഇതിലൂടെ അദ്ദേഹം ഒരു മതരീതിയെ പൂർണമായി നിരസിക്കുന്നതിനുപകരം, മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയബോധം ഉയർത്തുന്ന രീതിയിൽ അതിനെ പരിണമിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു.
ഗുരുവിന്റെ മറ്റൊരു പ്രതീകാത്മക പ്രതിഷ്ഠയായാണ് തൃശ്ശൂർ കരമുക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ ദീപപ്രതിഷ്ഠയെ പരാമർശിക്കാറുള്ളത്. വിഗ്രഹത്തിന് പകരം പ്രകാശത്തെ ആരാധനയുടെ കേന്ദ്രമാക്കുന്ന ഈ സമീപനം ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശത്തെയും അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുട്ടിൽ നിന്നുള്ള മോചനത്തെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതായി വ്യാഖ്യാനിക്കാം. അതുപോലെ മുരുക്കുംപുഴയിലെ പ്രതിഷ്ഠയിൽ “സത്യം, ധർമ്മം, ദയ, ശാന്തി” എന്നീ മൂല്യങ്ങളെ മുൻനിർത്തിയ പ്രതീകാത്മക സമീപനവും ഗുരുവിന്റെ ആരാധനയെ നൈതികജീവിതവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ശ്രമമായി കാണാം. കേരള ടൂറിസത്തിന്റെ രേഖകൾ ഗുരുവിന്റെ പ്രതിഷ്ഠകളിൽ വിഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്ന് കണ്ണാടി, ദീപം തുടങ്ങിയ അമൂർത്ത പ്രതീകങ്ങളിലേക്കുള്ള ഒരു പരിണാമം വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ഈ പരിണാമം വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു കാര്യം നമ്മോട് പറയുന്നു. ഗുരു ക്ഷേത്രങ്ങളെ അന്ധമായി സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നില്ല. ഓരോ ഘട്ടത്തിലും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം സ്വയം ചോദിക്കുകയും പുതിയ രൂപങ്ങൾ പരീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ, ദൈവാരാധനയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ട ജനങ്ങൾക്ക് ആരാധനാവകാശം നൽകാൻ വിഗ്രഹപ്രതിഷ്ഠ ഒരു സാമൂഹിക ഉപാധിയായി ഉപയോഗിച്ചു. പിന്നീട് ശാരദയിലൂടെ അറിവിനെ ആരാധനയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു. അദ്വൈതാശ്രമത്തിലൂടെ ഏകത്വദർശനത്തെ മുന്നോട്ടുവച്ചു. കണ്ണാടിയിലൂടെയും ദീപത്തിലൂടെയും മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലേക്കും ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിലേക്കും ശ്രദ്ധ തിരിച്ചു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഗുരുവിന്റെ പ്രതിഷ്ഠകളെ നിസ്സാരമായ വിപ്ലവാത്മ സ്വഭാവമായി കാണാതെ, ആത്മീയ ചിന്തയുടെ ക്രമാനുഗതമായ പരിണാമമായി കാണണം.
പൂത്തോട്ടയിൽ നിന്ന് പെരുമ്പളം ദ്വീപിനെ നോക്കി ഗുരു നടത്തിയതായി പ്രാദേശികമായി പറയപ്പെടുന്ന ഒരു നിരീക്ഷണവും ഈ വിശാലമായ ദർശനവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി ഓർക്കപ്പെടുന്നു. പൂത്തോട്ടയും പെരുമ്പളവും തമ്മിലുള്ള ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ അടുപ്പം ഇന്നും വ്യക്തമാണ്, പെരുമ്പളം ദ്വീപ് പൂത്തോട്ടയുമായി ജലഗതാഗതത്തിലൂടെ ചരിത്രപരമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു. ഗുരുവിന്റെ പേരിൽ പ്രചരിക്കുന്ന ആ വാക്കുകളുടെ കൃത്യമായ പ്രാഥമിക രേഖ എനിക്ക് ലഭിച്ചിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ, അതിനെ ഉറപ്പായ ചരിത്രഉദ്ധരണിയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനു പകരം, പ്രാദേശികമായി പാരമ്പര്യമായി കൈമാറിവരുന്ന വായ്മൊഴികളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഗുരുവിന്റെ ഒരു നിരീക്ഷണം എന്ന നിലയിലാണ് കാണേണ്ടത്. അതിന്റെ അന്തർസന്ദേശം മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഗുരുവിന്റെ വിശാലമായ ചിന്തയുമായി ചേർത്ത് വായിക്കാവുന്നതാണ്. ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ അതിരുകൾ മനുഷ്യനെ വേർതിരിച്ചാലും പ്രകൃതിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ എല്ലാം പരസ്പരം ബന്ധിതമാണ് എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമഗ്ര ലോകദർശനത്തിന്റെ ഭാഗം.
ഗുരുവിന്റെ ക്ഷേത്രപ്രതിഷ്ഠകളെല്ലാം ചേർത്തുവായിക്കുമ്പോൾ ഒരു വ്യക്തമായ പരിണാമരേഖ കാണാം. അരുവിപ്പുറത്ത് അദ്ദേഹം ദൈവാരാധനയുടെ അവകാശം ജനാധിപത്യവൽക്കരിച്ചു. കൊളത്തുകരയിലും മറ്റു സ്ഥലങ്ങളിലും ക്ഷേത്രത്തെ സാമൂഹിക ഉണർവിന്റെ കേന്ദ്രമാക്കി. പൂത്തോട്ട പോലുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ വിവിധ ദേവതാരൂപങ്ങളെ ഏകത്വത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂടിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. ശാരദാ പ്രതിഷ്ഠയിൽ അറിവിന് ആരാധനയുടെ സ്ഥാനം നൽകി. അദ്വൈതാശ്രമത്തിൽ ആത്മീയതയെ ദാർശനിക അന്വേഷണവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു. കണ്ണാടി പ്രതിഷ്ഠയിൽ മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലേക്ക് ദൈവാന്വേഷണം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവന്നു. ദീപം, സത്യം, ധർമ്മം, ദയ, ശാന്തി തുടങ്ങിയ പ്രതീകങ്ങളിലൂടെ ആരാധനയെ നൈതികജീവിതവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു. ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ ഗുരു നടത്തിയ 51 ക്ഷേത്രപ്രതിഷ്ഠകൾ ഓരോന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തയുടെയും, സാമൂഹിക വിപ്ലവത്തിന്റെയും ഓരോ പടവുകളായി മാറുന്നു. ഇവിടെ ഗുരുവിന്റെ ക്ഷേത്രദർശനത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത മനസ്സിലാക്കാം. അദ്ദേഹം ക്ഷേത്രത്തെ ലക്ഷ്യമായി കാണാതെ, ഒരു ഉപാധിയായി കണ്ടു. മനുഷ്യന്റെ അജ്ഞാനം മാറാനും ആത്മാഭിമാനം വളരാനും സാമൂഹിക വേർതിരിവുകൾ ഇല്ലാതാക്കാനും ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ഒരു ഉപാധി. പിന്നീട് കൂടുതൽ ക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനേക്കാൾ വിദ്യാലയങ്ങളും വിദ്യാഭ്യാസകേന്ദ്രങ്ങളും സ്ഥാപിക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യം അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞതായും ചരിത്രവിവരണങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസത്തിലേക്കും, ആചാരത്തിൽ നിന്ന് ആത്മബോധത്തിലേക്കും, ബാഹ്യാരാധനയിൽ നിന്ന് മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലേക്കുമായിരുന്നു/ തന്നിലേക്ക് തന്നെയുള്ള ആത്മപരിശോധനയായി ഗുരുവിന്റെ ചിന്തയുടെ യാത്ര.
അതിനാൽ അരുവിപ്പുറം മുതൽ കണ്ണാടി പ്രതിഷ്ഠ വരെ നീളുന്ന ഗുരുവിന്റെ ക്ഷേത്രചരിത്രം കേരളത്തിലെ മതപരിഷ്കരണത്തിന്റെ ഒരു അധ്യായം മാത്രമല്ല. അത് മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും സാമൂഹിക സമത്വത്തിന്റെയും ചരിത്രമാണ്. ജാതിയുടെ പേരിൽ ദൈവത്തെ വേർതിരിച്ച കാലത്ത് ദൈവം എല്ലാവരുടേതാണെന്ന് അദ്ദേഹം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ആരാധനാവകാശം നിഷേധിക്കപ്പെട്ട കാലത്ത് എല്ലാവർക്കും ആരാധനയുടെ വാതിൽ തുറന്നു. മനുഷ്യൻ പുറത്തുള്ള ദൈവരൂപങ്ങളിൽ മാത്രം ആശ്രയിച്ചിരുന്ന കാലത്ത് കണ്ണാടിയിലൂടെ സ്വന്തം ഉള്ളിലേക്കു നോക്കാൻ പഠിപ്പിച്ചു. അറിവില്ലായ്മ സമൂഹത്തെ ബന്ധിച്ചിരുന്ന കാലത്ത് ശാരദയിലൂടെ അറിവിനെ ദൈവികതയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു. അരുവിപ്പുറത്ത് ഒരു ശില ശിവലിംഗമായി മാറിയപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക മനസ്സാക്ഷിയിലാണ് യഥാർത്ഥ പ്രതിഷ്ഠ നടന്നത്. കണ്ണാടിയിൽ മനുഷ്യൻ സ്വന്തം മുഖം കണ്ടപ്പോൾ, അതിനപ്പുറം സ്വന്തം ആത്മാവിനെ കാണാനുള്ള വഴിയാണ് ഗുരു തുറന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്ഷേത്രപ്രതിഷ്ഠകളുടെ അന്തിമസന്ദേശം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചുമരുകൾക്കുള്ളിലോ, സമൂദായത്തിനുള്ളിലോ, ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അത് മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തിലേക്കാണ് മിഴിതുറക്കുന്നതു , ദൈവം മനുഷ്യനെ വേർതിരിക്കുന്നില്ല, അജ്ഞാനമാണ് മനുഷ്യരെ വേർതിരിക്കുന്നത്. ആത്മീയത മനുഷ്യനെ വിഭജിക്കുകയല്ല, യഥാർത്ഥ ആത്മബോധം മനുഷ്യരെ ഒന്നിപ്പിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് ക്ഷേത്രം ഒരു പ്രാത്ഥിയ്ക്കാനോ,ഒന്നിച്ചുകൂഓടുവാനോ ഉള്ള ഒരു കെട്ടിടമല്ല, മനുഷ്യബോധത്തെ ,ആത്മചേതനയെ സ്വയം ഉയർത്താനുള്ള ഒരു ഉപാധിയാണ്. അരുവിപ്പുറം മുതൽ കലവങ്കോട് വരെ ഗുരുവിന്റെ യാത്രയെ “ആരാധനയുടെ അവകാശത്തിൽ നിന്ന് ആത്മദർശനത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര” യായി നമുക്ക് വ്യാഖ്യാനിയ്ക്കാം. ഈ യാത്രയിലാണ് ശ്രീ നാരായണ ഗുരുവിന്റെ ക്ഷേത്രപ്രതിഷ്ഠകൾ കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക ചരിത്രത്തിലെ അപൂർവമായ ഒരു ആത്മീയ വിപ്ലവമായി മാറിയത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം പുതിയ ജാതി/മതം സ്ഥാപിക്കുക എന്നതല്ലായിരുന്നു, ഒരു സമുദായത്തിന് മാത്രമായി ആരാധനാലയങ്ങൾ നിർമ്മിയ്ക്കുക എന്നതുമായിരുന്നില്ല , മനുഷ്യരെ എല്ലാവരെയും ഒന്നായി കാണുക എന്നതായിരുന്നു,അവരിലെ ആത്മചൈതന്യം മനസ്സിലാക്കി കൊടുക്കുക എന്നതായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഗുരുവിന്റെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇന്നും നമ്മോട് തന്നെ ചോദിക്കുന്നു, ദൈവത്തെ തേടി നാം എത്ര ദൂരം സഞ്ചരിച്ചു എന്നതല്ല പ്രധാനം, മനുഷ്യനിൽ തന്നെയുള്ള ദൈവികതയെ തിരിച്ചറിയാൻ നമുക്ക് എത്ര ദൂരം സഞ്ചരിക്കാനായി എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ചോദ്യം.
(….തുടരും)
